Örgüt-yönetim kuramlarının askeri kökleri ve öncülleri üzerine bir değerlendirme
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EREN EROĞLU
Danışman: Can Umut Çiner
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tez kamu yönetimi alanyazınında ihmal edilmiş olan örgüt ve yönetime ilişkin askeri köklere ve öncüllere yoğunlaşmıştır. Bu çerçevede, kamu yönetimi bilimi içinde ağırlıklı bir yere sahip olan yirminci yüzyıl doğumlu Avro-Amerikan örgüt ve yönetim kuramlarını inceleme konusu yapmıştır. Bu doğrultuda tezde, birçok kaynaktan beslenmiş örgüt ve yönetim kuramlarının belirlenen kriterler çerçevesinde askeri köklerini ve öncüllerini araştırmak ve buna ilişkin değerlendirme yapmak amaçlanmıştır. Birinci bölümde özellikle yirminci yüzyılda gelişim çizgisi bağlamında ABD etkisine giren kamu yönetiminin işletmeci karakterine etki eden modern işletmeciliğe askeriyenin katkıları tarihsel bağlamda analiz edilmiştir. Mekanik-bürokratik örgütlenme, disiplin, departmanlaşma ve hat-kurmay örgütlenmeler bağlamında modern işletmeciliğe askeriyenin bıraktığı miras ele alınmıştır. Daha sonra örgüt ve yönetim kuramlarının askeri kök ve öncüllerinin araştırılması için bu kuramların klasik ekolü bağlamında Frederick W.Taylor, Henri Fayol, Max Weber, James Mooney, Lyndall Urwick, Luther Gulick'in yaklaşımları incelenmiştir. Neoklasik ekol kapsamında da insan ilişkileri okulu ve Elton Mayo, Chester Barnard, Mary Parker Follett, Douglas McGregor, Chris Argyris ve Rensis Likert gibi kuramcıların yaklaşımları ele alınmıştır. İkinci bölümde ise modern ekol kapsamında sistem bilimiyle ilişkili harekât araştırması, sistem analizi ve plan program bütçe sistemi; Herbert Simon'un sınırlı rasyonellik kuramı ve durumsallık yaklaşımı incelenmiştir. Neomodern ekol kapsamında yeni kamu işletmeciliği ve onunla ilişkili yaklaşımlar (e-devlet, stratejik yönetim, toplam kalite yönetimi) ile örgüt ve yönetime kaos ve karmaşıklık bilimleri temelli yaklaşımlar ele alınmıştır. Tüm bunlar çerçevesinde örgüt ve yönetim kuramlarının, yalnızca genel tarih, toplum ve piyasa sisteminden değil en az bunlar kadar askeri yönetim alanı olarak savaş deneyiminden de beslendiği ve bu bağlamda örgüt ve yönetim kuramlarının gelişimine katkı sunan askeri köklerin olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca bazı kuramların ve kuramcıların etkilendikleri kaynaklar arasında askeri örgütlenmelere, kuramcılara veya bilgi kaynaklarına ilişkin doğrudan bir vurgu olmasa da askeri alanın onların meşgul oldukları birtakım meselelere benzer önermeler üzerinden daha önce eğildiği ve tartıştığı, bu anlamda öncelediği ve örgüt ve yönetim kuramlarına önemli bir miras bıraktıkları görülmüştür. Anahtar kelimeler: Örgüt ve yönetim kuramları, askeriye, askeri örgütlenme, kamu yönetimi, kamu işletmeciliği.