Türkiye'de yetişen bazı Genista L. türlerinin taşıdığı antidiyabetik etkili bileşiklerin araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, FARMAKOGNOZİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE NUR YAZGAN EKİCİ
Danışman: BETÜL SEVER YILMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, ülkemizde yetişen 15 taksonu bulunan ve bazı türleri halk arasında tedavi amaçlı kullanılan Genista cinsine ait dört tür seçilmiş ve seçilen türlerden biyoaktivite yönlendirmeli fraksiyonlama yöntemi kullanılarak etkili bileşiklerin izolasyonu amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, araştırma konusu olarak seçilen G. albida, G. aucheri, G. sessilifolia ve G. tinctoria türlerinin toprak üstü kısımlarından hazırlanan metanollü total ekstrelerin antidiyabetik etkileri test edildi. Antidiyabetik aktivite tayini için alloksanla diyabet oluşturulan farelerin kan şekeri düzeylerinde meydana gelen azalmanın değerlendirildiği bir yöntem kullanıldı. Test edilen türler arasında antidiyabetik potansiyeli en yüksek olan G. aucheri total ekstresinden sıvı-sıvı fraksiyonlama metodu ile sıralı olarak hazırlanan n-hekzan, kloroform, etil asetat ve sulu ekstrelerin antidiyabetik etkileri tekrar incelendi. Hazırlanan ekstreler arasında antidiyabetik potansiyeli en yüksek olan sulu ekstre, etkili bileşiklerin izolasyonu için kolon kromatografisi ile fraksiyonlarına ayrıldı. Elde edilen fraksiyonların biyolojik aktivite sonuçları değerlendirildi ve aktif olduğu tespit edilen fraksiyonda izolasyon ve saflaştırma işlemlerine devam edildi. Aktivite tayini sonrasında saflaştırılmasına karar verilen fraksiyon, kolon kromatografisi ve preparatif ince tabaka kromatografisi gibi kromatografik yöntemlerden yararlanılarak saflaştırıldı ve aktif bileşikler, aktif fraksiyondan izole edildi. İzole edilen iki bileşiğin yapı tayinleri çeşitli spektroskopik yöntemler yardımıyla gerçekleştirildi ve izole edilen bileşiklerin spartein N-16 oksit ve anagirin olduğu tespit edildi. Elde edilen saf bileşiklerin de antidiyabetik aktiviteleri test edildi. Çalışmada, seçilen dört Genista türünün toprak üstü kısımlarının metanol ekstrelerinden hareketle, aktivitesi en yüksek olan tür/ekstre/fraksiyonlar takip edilerek ileri saflaştırma ve izolasyon aşamasına geçildi. Biyoaktivite yönlendirmeli olarak yapılan fraksiyonlama sonrasında elde edilen iki bileşiğin (spartein N-16 oksit ve anagirin) ekstreden daha düşük aktivite gösterdiği tespit edildi.