Yaşlıların gerontolojik sosyal hizmet ihtiyaçlarının ekolojik bakış açısı ile değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, SOSYAL HİZMET ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZLEM ŞAHİN
Danışman: EMİNE ÖZMETE
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada evinde yaşayan 65 yaş ve üzeri yaşlı bireylerin gerontolojik sosyal hizmet ihtiyaçlarının ekolojik bakış açısı ile değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Ekolojik bakış açısına göre yaşlıların gerontolojik sosyal hizmet ihtiyaçları mikro, mezzo ve makro düzey başlıkları altında katagorize edilerek analiz edilmiştir. Nüfus verilerine bakıldığında özellikle 65 yaş ve üzeri yaşlı grubun oranı diğer yaş gruplarına oranla daha fazla büyümektedir. Bu noktada nüfusun önemli bir kısmını kapsayan yaşlı bireylerin ihtiyaçlarının belirlenmesi, toplumla içiçe yaşamaları, aktif ve görünür olmaları ve onların yaşamlarını kolaylaştıracak hizmetlerin planlanması gerekli ana hedef olmalıdır. Bu amaçla yaşamlarında fiziksel, sosyal, psikolojik, duygusal ve manevi boyutta geri dönüşü olmayan birçok değişimle karşı karşıya kalan yaşlı bireylerin ihtiyaçlarının belirlenmesi ve ortaya konulması konusu önem kazanmaktadır. Bu noktada yaşlıların ihtiyaç alanlarının değerlendirilmesi için ekolojik kuram gerekli bilimsel perspektifi sağlamaktadır. Ekolojik kurama göre çevresi içinde birey kavramı, araştırmanın yürütülmesinde yol gösterici olmuştur. Araştırmada nicel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Kırşehir'de yalnız ya da ailesi ile birlikte evinde yaşayan 65 yaş ve üzeri kadın ve erkek yaşlılar oluşturmaktadır. Anket tekniğinden yararlanılarak yürütülen araştırmaya 373 yaşlı birey dahil edilmiştir. Araştırmaya katılan yaşlılara mini mental durum testi uygulanarak araştırmaya dahil edilmiştir. Yaşlıların gerontolojik sosyal hizmet ihtiyaçlarının belirlenmesinde mikro ihtiyaçlar: ekonomik durum, kuşaklararası dayanışma, manevi durum, günlük yaşam aktiviteleri, sosyal destek ve yaşam kalitesi, mezzo ihtiyaçlar: temel hizmetlere erişim (sağlık, bakım ve sosyal hizmetler), güvenli çevre, ihmal ve istismara karşı korunma, makro ihtiyaçlar: yaşlı ayrımcılığına karşı korunma, boş zaman aktiviteleri, topluma katılım, gönüllü faaliyetlere katılım değişkenleri ele alınarak incelenmiştir. Araştırma için kullanılan soru formunda yaşlıların mikro düzey gerontolojik sosyal hizmet ihtiyaçları olan günlük yaşam aktivitelerini değerlendirmek için Katz günlük yaşam aktiviteleri ölçeği, sosyal destek durumlarını değerlendirmek için çok boyutlu algılanan sosyal destek ölçeği ve yaşam kalitelerini değerlendirmek için WHOQOLD yaşam kalitesi ölçeği kullanılmıştır. Yaşlıların sosyodemografik özellikleri ve mikro, mezzo ve makro düzey gerontolojik sosyal hizmet ihtiyaçlarına yönelik elde edilen verilerin sayı ve yüzdelik dağılımları incelenmiştir. Araştırmada yaşlıların sosyal desteklerinin ve yaşam kalitelerinin değerlendirilmesinde yaş ve cinsiyete göre farklılık gösterip göstermediğini belirlemek amacı ile t- testi ve anova analizi uygulanmıştır. Yaşlıların mikro, mezzo ve makro gerontolojik sosyal hizmet ihtiyaçlarına ait veriler ile sosyal destek ve yaşam kalitesi ölçeği arasında lojistik regresyon analizi uygulanmıştır. Araştırmaya katılan yaşlıların yarısından fazlası erkeklerden oluşmaktadır. Araştırmaya katılan kadınların oranı ise %48,5'dir. Yaşlıların yaş aralığı ise 65-84 arasında değişmekte olup; erkeklerin ortalama yaşı 71,4, kadınların ise ortalama yaşı 71,8'dir. Araştırma sonucunda yaşlıların yaşam kalitesi ile mikro düzeyde sosyal destek ve manevi durum, mezzo düzeyde, sağlık, istismara maruz kalmama ve makro düzeyde gönüllü faaliyetlere katılım ile arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Yaşlıların ihtiyaçlarının karşılanmasında uygun hizmetlerin planlanması için ilk ve en önemli aşama ihtiyaçların belirlenmesidir. Bu çalışmanın gelecek çalışmalar için gerontolojik sosyal hizmet alanında yaşlıların ihtiyaçlarını mikro, mezzo ve makro olmak üzere üç düzeyde tespit edebilecek bir veri toplama aracının geliştirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.