Dudak damak yarıklı hastalarda kraniofasiyal morfolojinin üç yönlü değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ORTODONTİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2005
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EYAS ABUHIJLEH
Danışman: TÜLİN UFUK TOYGAR MEMİKOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dudak-Damak Yarıklı Hastalarda Kraniyofasiyal Morfolojinin Üç Boyutlu Olarak Değerlendirilmesi Bu çalışmada tam unilateral dudak damak yarığına sahip hastalarda, sagital, vertikal ve horizontal yönde kraniyofasiyal morfoloji, prepubertal (T1), pubertal (T2) ve postpubertal (T3) olmak üzere üç ayrı iskeletsel gelişim döneminde değerlendirilmiş ve yarığı bulunmayan sınıf I normal bireylerle karşılaştırmıştır. Bu amaca yönelik olarak, sagital ve vertikal yöndeki değişiklikleri değerlendirmek için sefalometrik filmler, transvers yöndeki problemleri (asimetri) incelemek amacıyla da frontal filmler kullanılmıştır. Çalışmanın cross-sectional materyali 59 tam unilateral dudak damak yarıklı ve 77 sınıf I normal bireye ait lateral, PA sefalometrik ve el bilek filmlerinden oluşmaktadır. Lateral ve PA filmlerin tüm çizimleri 2 kez tekrar edilerek tüm ölçümler bir bilgisayar programında yapılmıştır (PORDIOS). Lateral sefalometrik filmler kullanılarak kraniyal, maksiller, mandibuler, maksillomandibuler ve vertikal fasiyal yükseklik ölçümleri TUDDY ve kontrol grubunda değerlendirilmiştir. Fasiyal genişlikler ve transversal ve vertikal yöndeki asimetriler her iki grupta da PA filmler kullanılarak değerlendirilmiştir. Tüm ölçümler iskeletsel gelişim dönemlerindeki farklar dikkate alınarak incelenmiştir. El bilek filmleri ise bireylerin gelişim dönemlerinin belirlenmesi için kullanılmıştır. TUDDY ve kontrol grubu arasındaki kraniyal, maksiller, mandibuler, maksillomandibuler, vertikal fasiyal yükseklik ve fasiyal genişlik ölçümlerindeki istatistiksel farklılıklar Varyans analizi ve Duncan testi ile değerlendirilmiştir. Gruplar arasındaki transvers ve vertikal yöndeki asimetrileri ve mandibuler morfolojideki asimetri değişimlerini değerlendirmek için Eş yapma f-testi kullanılmıştır. TUDDY ve kontrol grubu arasındaki asimetri farkının istatistiksel olarak değerlendirilmesi için de Student f-testi yapılmıştır. Posterior ve total kraniyal kaide uzunluklarının tüm gelişim dönemlerinde (prepubertal, pubertal ve postpubertal) TUDDY grubunda kontrol grubuna göre istatistiksel olarak daha kısa olduğu bulunmuştur. Bu bulgu kraniyal kaidenin, postnatal maksillomandibuler büyüme için erken bir genetik veya gelişimsel model sağladığı görüşünü desteklemektedir. Ancak son görünüm cerrahi travma gibi daha sonraki çevresel etkenlerle değişim gösterir. TUDDY grubunda maksilla, kontrol grubuna göre önemli ölçüde daha retrüziv bir konum ve posterior rotasyon göstermektedir. Maksillanın büyüme114 esnasındaki yetersiz sagital boyutu ve pozisyonunun cerrahi işlem sonucu meydana geldiği düşünülebilir. Palatoplasti işlemi, maksillanın ileri doğru büyümesini engelleyecek devamlı bir skar dokusu ile sonuçlanır. Skar dokusu miktarını azaltmak ve bu dokuyu hassas büyüme yapılarından uzaklaştırmak için, dudak ve damağın daha az travmatik ve fonksiyonel olarak onarılması önerilmektedir. TUDDY grubunda mandibulanın, kontrol grubuna göre önemli ölçüde daha küçük, daha geride olduğu ve aşağı-geriye rotasyon gösterdiği bulunmuştur. Maksillomandibuler uyumsuzluğu azaltacak ve maksiller retrüzyonu kısmen kamufle edecek şekilde mandibulanın geriye rotasyonu avantajlı bir durumdur. TUDDY grubunda nazal ve mandibuler planın oluşturduğu açı, alt anterior yüz yüksekliği önemli ölçüde artmıştır. Üst posterior ve total posterior yüz yüksekliği önemli ölçüde azalmış ve yüz yüksekliği oranı (Jarabak) da daha küçük bulunmuştur. Bu bulguların tümü yarık dudak damaklı bireylerin vertikal büyüme modeline eğilimi olduğunu göstermektedir. TUDDY'lı bireylerde vertikal ve sagital planlarda asimetri olduğu görülmüştür. Ancak kullanılan asimetri parametreleri normal kontrol grubu bireylerinde de asimetri olduğunu göstermiştir. Bununla beraber, yarıktı grupta vertikal ve horizontal planda nazomaksiller kompleks ve alt yüzde, kontrol grubuna göre daha fazla derecede asimetri olduğu tespit edilmiştir. Tüm ölçümlerde horizontal plandaki asimetrinin vertikal plandaki asimetriye göre istatistiksel olarak önemli ölçüde daha fazla olduğu bulunmuştur. Hem TUDDY'lı hem de kontrol grubunda horizontal yöndeki asimetri, pubertal dönemde, prepubertal ve postpubertal döneme göre daha fazladır. TUDDY'lı hastalar etkilenmiş olan nazomaksiller kompleksteki modele paralel olarak, alt fasiyal iskelette de asimetri göstermiştir. Bu durum TUDDY'lı bireylerin tedavisinde, nazomaksiller iskelette olduğu kadar mandibulada da (alt yüz) anomalinin erken tanı ve tedavisinin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Dudak-damak yarıklı bireylerde, erken gelişim döneminde PA filmler alarak alt yüz asimetrisinin saptanmasıyla fasiyal bozukluğu minimalize etmek mümkün olabilir. Böylece yarıklı bireylerde görülen asimetri fonksiyonel olarak tedavi edilebilir. Anahtar Sözcükler: Kraniofasiyal morfoloji, tam unilateral dudak damak yarıklı (TUDDY), kontrol grubu, asimetri, üç boyutlu değerlendirme.