Kemoterapi hastalarının hatalı tıbbi uygulama algısının ve deneyimlerinin belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİNE GÜRSEL
Danışman: AYTEN DEMİR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kanser Tedavisinde Hata ve Güvenlik Ölçeği'nin Türk dili için geçerlik ve güvenirliğini belirlemek amacıyla yapılan bu çalışma tanımlayıcı ve kesitsel niteliktedir. Bu çalışmayla ayrıca kemoterapi alan hastaların kemoterapi uygulamaları ile ilgili endişeleri, kemoterapi uygulama hataları ile ilgili deneyimleri, kemoterapi güvenliği uygulamalarına genel bakış açıları ve hata önleme stratejilerine yönelik algılarının bu ölçek yolu ile değerlendirilmesi amaçlandı. Bu araştırma Ankara'da yer alan Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Cebeci Araştırma ve Uygulama Hastanesi ve İbn-i Sina Araştırma ve Uygulama Hastanesinde Ekim 2014 ile Mart 2015 tarihleri arasında yürütüldü. Araştırmanın örneklemini Türkçe anlayıp konuşabilen, kanser teşhisi konulmuş ve en az bir kür tedavi almış olan, 18 yaşından büyük olan, terminal dönemde olmayan, çalışmaya katılmayı kabul eden ve bilgilendirilmiş onam formunu imzalayan 400 hasta oluşturdu. Verilerin analizi için verilerin tanımlanmasında sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, minimum ve maksimum değerleri kullanıldı. İki grubun karşılaştırmasında sürekli değişkenler için t testi, kesikli değişkenlerin karşılaştırılmasında ise ki-kare (χ²) veya Fisher'in kesin ki-kare testi kullanıldı. Çoklu grup karşılaştırılması ANOVA testi, post hoc olarak Bonferroni testi ile yapıldı. Kanser Tedavisinde Hata ve Güvenlik Ölçeği'nin geçerlik analizlerinde dil geçerliği, kapsam geçerliği ve yapı geçerliği incelendi. Dil geçerliği için Almanca'dan Türkçe'ye ve Türkçe'den Almanca'ya çeviri, kapsam geçerliği için uzman görüşü alma, yapı geçerliği için faktör analizi yöntemleri kullanıldı. Güvenirlik analizinde ise iç tutarlık ve zamana göre değişmezlik belirlendi. İç tutarlık Cronbach α katsayısı, zamana göre değişmezlik Spearman korelasyon katsayısı hesaplanarak değerlendirildi. p değeri <0.05 olan sonuçlar istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Çalışmaya katılan hastaların ortalama yaşı 55.23±12.13 yıl (20-82 yıl) idi. Hastaların 213'ü (%53.3) kadın cinsiyetteydi ve 188 hasta (%47) ilkokul mezunuydu. Araştırma grubumuzdaki en sık gözlenen kanser türü 137 hasta ile (%34.25) gastrointestinal sistem kanserleriydi. Meme kanseri 109 hasta ile kadınlarda görülen en sık kanser türünü (%51.1) oluşturuyordu. Akciğer kanseri ise 75 hasta ile (%18. 75) en sık gözlenen üçüncü kanser türüydü. Hastaların 158'i (%39.5) sadece kemoterapi 149'u (%37.3) kemoterapi ile birlikte cerrahi tedavi almıştı. Hastaların %40'ı 5 kür ve altında kemoterapi almış iken %7.75'ine 21 ve üstünde kemoterapi kürü uygulanmıştı. Araştırmaya dahil edilen hastaların 223'ü (%55.8) hastalıklarının hangi evrede olduğunu bilmiyorken, 49 hasta ise (%12.3) evre 4 hastalığa sahip olduğunu belirtti. Hastaların 118'inde (%29.5) hastalıkları nüks etmişti. Ayrıca 185 hastanın (%46.3) ailesinde kanser tanısı almış birey bulunuyordu. Hastaların %42'sinde tanıdan sonra 1 yıldan daha fazla süre geçmiş iken geri kalan hastalarda kanser tanısı son 1 yıllık sürede konmuştu. Altmış iki hasta (%15.5) kanser kemoterapisini tamamlanmışken 338 hastanın (%84.5) kemoterapisi devam ediyordu. Faktör analizi sonucunda birden fazla soru içeren 17 maddeden madde 3 ve 4'ün temel bileşenlerinin tek bir faktör altında, diğer maddelerin temel bileşenlerinin ise iki faktör altında toplandığı saptandı. Her bir madde için faktör yük değerlerinin 0.60 ve üzerinde olduğu, maddelerin gereksiz, belirsizlik içeren, yapı ile ilişkisi olmayan bir soru içermediği, ölçekten herhangi bir sorunun çıkarılmasının gerekmediği ve ölçeğin mevcut halinin geçerli olduğu saptandı. Zamana karşı değişmezliğinin test edilmesinde Spearman korelasyon katsayısı değerleri her bir madde için 0.70'in üzerinde ve istatistiksel olarak anlamlı bulundu. En iyi test ve tekrar test sonuçları Madde 21 (r=0.981), Madde 25 (r=0.981) ve Madde 15'ten (r=0.979) elde edildi. İç tutarlık analizlerinde Cronbach α katsayısı her bir madde için 0.70 değerinin üzerinde bulundu. En iyi Cronbach α katsayısı değerleri Madde 26 (Cronbach α=0.952), Madde 24 (Cronbach α=0.925) ve Madde 4'ten (Cronbach α=0.921) elde edildi. Altmış yedi hasta (%16.8) tedavileri sırasında bir hata olabileceği endişesini taşıdıklarını, 44 hasta (%11.0) tedavileri sırasında bir hata oluştuğunu belirtti. Hastaların %80'i (323 hasta) bir kanser tedavisinde hastanın yanlış ilacı alma riskinin düşük olduğunu, 63 hasta (%15.8) hijyen eksikliğinden dolayı enfeksiyon kapma riskinin yüksek olduğunu belirtti. Araştırmaya katılan hastaların %85'inden fazlası doktor ve hemşirelerin hataların önlenmesi için herşeyi yaptığı, çok titiz ve dikkatli çalıştığı, el hijyenine dikkat ettiği ve tedavi planı hakkında bilgilendirilme yapıldığı konularında hemfikir olup %65'i yanlış giden bir şey varsa kendilerine bildirildiğini belirtti. Ancak katılımcıların yaklaşık %70'i hatalara nasıl dikkat etmeleri konusunda bilgilendirilmediklerini ve olası hataları bildirmelerinin istenmediğini ifade etti. Araştırmamızda hastaların %89'u (355 hasta) hastaların tedavideki hataları önlemeye yardımcı olabileceği şeklinde görüş belirtti. Hastaların %57'si tüm olası hatalara dikkat ettiğini belirtti, fakat dikkat etmeleri gereken davranışlar örneklendiğinde buna uygun davranan hastaların oranının %15'i geçmediği saptandı. Hastanın bilgi düzeyinin yetersizliği (%88) sağlık durumunun kötülüğü veya hastanın kendi tutumu (%85) olası hatalara dikkat etmeyi en sık engelleyen faktörlerdi. Bu veriler Kanser Tedavisinde Hata ve Güvenlik Ölçeği'nin Türk toplumu için geçerli ve güvenilir olduğunu göstermektedir. Hastalar hataların önlenmesine katılımları konusunda daha fazla bilgilendirilmeli ve cesaretlendirilmelidir.