Likert tipi ölçeklerde madde düzeni ve derecelendirme farklılıklarının psikometrik özellikler ve yanıtlayıcı tutumları açısından incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GİZEM UYUMAZ
Danışman: ÖMAY ÇOKLUK BÖKEOĞLU
Özet:Tutum ile ilgili araştırmaların oldukça eski bir tarihi olmasına rağmen günümüzde hala güncelliğini yitirmeyen tutum ve tutumların ölçülmesi çalışmaları farklı alandan birçok araştırmacı tarafından yürütülmektedir. Tutum ölçekleri bireylerin ölçülen psikolojik özelliğe ne derece sahip oldukları ile ilgili bilgi toplamak ve elde edilen bilgiler doğrultusunda bireyler hakkında çeşitli kararlar vermek amacıyla oldukça sık kullanılan ölçme araçlarıdır. Uygulanan ölçekle elde edilen sonuçların kullanılabilirliği, verilen kararların doğruluğu ve anlamlılığı söz konusu ölçme aracının psikometrik özellikleri ile yakından ilgilidir. Bu çalışmada Likert tipi tutum ölçeklerinin geçerlik ve güvenirliğini etkileyen etmenler araştırılmıştır. Bu etmenlerden kategori sayısı, derecelendirmenin sayısal ya da sözel ifade edilmesi ve maddelerin ölçek içindeki dağılımının ölçeğin psikometrik niteliklerini nasıl değiştirdiği belirlenen bir ölçeğin ilgili özellikleri farklılaştırılarak oluşturulan formları üzerinde karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Araştırmada Likert tipi tutum ölçeklerinde kategori sayısı ve maddelerin ölçek içerisindeki dağılımında yapılan değişikliklerin ve derecelendirmenin sayısal ya da sözel ifade edilmesinin ölçeğin psikometrik özelliklerini ve yanıtlayıcıların tutumlarını nasıl değiştirdiğinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Araştırmada Gülleroğlu (2008) tarafından öğrencilerin üniversitelerine ilişkin genel tutumlarının belirlenmesi amacıyla geliştirilen 5?li Likert tipi, 33 maddelik ?Okula Yönelik Tutum Ölçeği? kullanılmıştır. Çalışmanın amacı doğrultusunda Okula Yönelik Tutum Ölçeği?nin tüm olumlu ve olumsuz maddelerin rastgele dağıldığı (orijinal form), olumlu maddelerle başlayan (olumlu form) ve olumsuz maddelerle başlayan (olumsuz form); her bir derecenin sözel ifadelendirildiği (sözel form) ve her bir derecenin sayısal ifadelendirildiği (sayısal form); 4?lü ve 5?li, 5?li ve 8?li, 5?li ve 9?lu ile 4?lü ve 8?li Likert tipi derecelendirilmiş formları betimsel istatistikler, güvenirlik kestirimleri, geçerlik kanıtları, bireylerin uygulamalardan aldıkları toplam puanlar, yanıtlayıcı tutumlarındaki farklılaşma ve yanıtlayıcılardaki tepki kurulumu bakımından incelenmiştir. Araştırma temel araştırma modelindedir. Çalışma grubunu 2012-2013 Eğitim Öğretim Yılı II. Yarıyılda Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi lisans programlarının 318?i üçüncü ve 229?u dördüncü sınıfta öğrenim görmekte olan 350?si kadın, 157?si erkek toplam 547 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışmanın verileri onbeşer gün arayla yapılan üç tekrarlı uygulama ile elde edilmiştir. Her bir ölçek formunun betimsel özellikleri belirlenmiş, güvenirlik katsayıları hesaplanmış, güvenirlik katsayılarının arasındaki farkın manidarlığı Fisher?ın Z Testi ile belirlenmiştir. Daha sonra tüm formlar için de madde toplam korelasyonları hesaplanmış, doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Bireylerin uygulamalardan aldıkları toplam puanlar arasındaki ilişki Pearson Korelasyon Katsayısı hesaplanarak incelenmiştir. Yanıtlayıcı tutumları bakımından farkın anlamlılığını belirlemek için İlişkili Örneklemler İçin Tek Faktörlü Varyans Analizi ve İlişkili Örneklemler İçin T-Testi yapılmıştır. Yanıtlayıcılarda tepki kurulumunun söz konusu olup olmadığını belirlemek amacıyla İlişkili Örneklemler için T-Testi yapılmıştır. Çalışmanın sınırlılıkları çerçevesinde, bu çalışma grubundan elde edilen verilerde ölçeğin orijinal formu ile olumlu ve olumsuz formları arasında yanıtlayıcı tutumları bakımından manidar bir fark bulunmazken, sözel ve sayısal formlar arasındaki fark manidardır. Olumlu ya da olumsuz maddelerin ölçek içerisinde bir araya toplanmasının ve yanıtlayıcının aynı yöndeki tüm maddeleri üst üste almasının tepki kurulumuna neden olmadığı görülmektedir. Ayrıca çalışmada ele alınan formlarda hem toplam puanlara hem de alt faktörlere ait Cronbach alfa iç tutarlılık katsayıları karşılaştırılmış ve yapılan analizler sonucunda tüm karşılaştırmalarda kategori sayısı arttıkça ölçeğin güvenirliğinin arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Fakat bu artış istatistiksel olarak manidar değildir. Anahtar Kelimeler: Derecelendirme Farklılıları, Likert Tipi Ölçek, Madde Düzeni, Tepki Kurulumu, Tutum