Yaşlıların Yaşam Kalitelerini Artırmada Bir Yöntem Olarak Aile Odaklı Sosyal Hizmet Müdahalesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, SOSYAL HİZMET ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇİĞDEM CANATAN
Danışman: Ayşe Sezen Serpen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı aile odaklı sosyal hizmet müdahalesinin yaşlıların yaşam kalitesi üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, yaşlı çiftler ile yapılan aile odaklı sosyal hizmet müdahalesinin derinlemesine ele alınması amacıyla fenomenolojik temele dayanan nitel desene sahip bir çalışmadır. Bu amaç doğrultusunda yaşlıların yaşam kalitelerini artırmak amacı ile sosyal hizmet planlı değişim sürecini içeren bir aile odaklı sosyal hizmet müdahalesi tasarlanmıştır. Aile odaklı sosyal hizmet müdahalesinin süreç analizi ve tematik analizi MAXQDA 2020 programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Aile odaklı sosyal hizmet müdahalesinin sonuçlarına göre planlı değişimin ilk iki basamağı olan tanışma/bağlantı kurma ve ön değerlendirme aşamalarında, yaşlı çiftler yaşadıkları sorunlar ve bu sorunların kendileri ve aileleri üzerinde nasıl etkileri olduğuna dair tanımlamalar yapmış, daha sonra bu sorunların yaşamları üzerindeki etkilerine ilişkin farkındalık süreci geliştirmişlerdir. Etkisiz iletişim kalıplarının; belirsizleşen sınır ve rollerin; toplumsal cinsiyet rollerinin; madde kullanım bozukluklarının; ortak karar vermede yaşanan zorlukların ve duygularını anlamlı bir şekilde ifade edememenin bireysel ve çift olarak yaşam kaliteleri üzerindeki olumsuz etkilerine yönelik geliştirilen farkındalık sonrası, planlama aşamasında; güçlendirme yaklaşımı, ekolojik yaklaşım ve genel sistem kuramı temelinde sosyal hizmet ve aile terapisi bilgileri eklektik bir şekilde kullanılarak sorun alanlarına yönelik müdahale planlanmıştır. Yaşlı birey ve çiftlerin etkisiz iletişim ve baş etme becerileri, etkili olanlarla değiştirilerek birey ve çiftin işlevselliği sağlanmış, belirsizleşen sınır ve roller kazanılan farkındalık sonrası katılımcılar tarafından yeniden ele alınmış, uygulama sürecinde toplumsal cinsiyet rollerinin çiftin ilişkisine zarar vererek yaşam kalitelerini etkilediği farkındalığı kazanılmış, etkisiz rollerin değiştirilmesi yönünde aile üyeleri ortak karar almıştır. Son değerlendirme ve sonlandırma aşamalarında katılımcılar ile birlikte yaşam kalitelerine etki eden sorunlarla başa çıkma yolları ve elde ettikleri kazanımlar değerlendirilerek süreç tamamlanmıştır. İzleme aşamasında ise aileler ile birlikte süreçte elde edilen kazanımların sürdürülme başarısı ve yaşam kaliteleri üzerindeki olumlu etkisi değerlendirilmiştir. Sosyal hizmet disiplininin temel odaklarından olan birey ve ailenin güçlendirilmesi, işlevselliğinin ve iyilik halinin artırılması, sosyal değişimin sağlanması için sosyal hizmet uzmanları müracaatçıların ihtiyaçlarına yönelik mesleki bilgi ve becerilerini değerleri çerçevesinde uygulamasını gerçekleştirmesinin önemi, toplum ve aile içinde rol ve statü değişimi, sosyal kayıplar, yaşa bağlı artan sağlık sorunları, emeklilik ile eşlerin yaşam alanlarının ortaklaşması gibi önemli değişimler yaşayan yaşlı bireyler için daha da artmaktadır. Yaşlıların yaşam kalitelerini artırmak üzere oluşturulan planlı değişim basamaklarını içeren aile odaklı sosyal hizmet müdahalesi ile belirtilen bu sorunlara çözüm getirilerek yaşlı bireylerin yaşadıkları sorunların yaşam kaliteleri üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılması, karşılaşılacak sorunlar ile baş etme becerileri kazanmaları ve ailenin işlevselliğinin yükseltilerek yaşam kalitelerini desteklemesi açısından son derece önemlidir.