Histerektominin pelvik taban fonksiyonları, cinsel fonksiyonlar, beden algısı ve yaşam kalitesi üzerine etkisi

HANDE DÖNMEZ KÖKSAL

Histerektominin pelvik taban fonksiyonları, cinsel fonksiyonlar, beden algısı ve yaşam kalitesi üzerine etkisi

Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Cerrahi Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HANDE DÖNMEZ KÖKSAL

Danışman: Fulya Dökmeci

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Giriş ve Amaç: Histerektomi dünya genelinde en sık yapılan majör jinekolojik cerrahilerden biridir. Histerektominin pelvik taban fonksiyonları ve pelvik taban fonksiyonları ile ilişkili cinsel fonksiyonlar üzerine kısa-orta-uzun vadede etkisi literatürde eskiden beri tartışmalı bir konu olmaya devam etmektedir. Histerektominin pelvik taban fonksiyonları ve pelvik taban fonksiyonları ile ilişkili yaşam kalitesi ve cinsel fonksiyonlar, beden algısı ve kadın genital benlik imajı, histerektomi sonrası hasta memnuniyeti ayrı ayrı çok defa ele alınıp tartışılmış olsa da tüm bunları birarada değerlendiren, boylamsal ileriye yönelik klinik bir çalışma yoktur. Bizim amacımız, kanser ve prolapsus dışı nedenlerle abdominal histerektomi planlanan kadınların, pelvik taban fonksiyonları, pelvik taban fonksiyonları ile ilişkili yaşam kalitesi ve cinsel fonksiyonlar, beden algısı, kadın genital benlik imajı ve histerektomi sonrası hasta memnuniyetindeki değişimin bir yıllık takip sürecinde ortaya konulmasıdır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamız boylamsal ileriye yönelik olarak tasarlanmıştır. Çalışmaya Mart 2022- Ekim 2022 arasında, kanser ve prolapsus dışı nedenlerle total abdominal (açık-laparoskopik) histerektomi yapılmak üzere AÜTF Cebeci Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği ve Lösante Çocuk ve Erişkin Hastanesi'ne yatışı yapılmış olan 18 yaş ve üzeri premenopozal ve postmenopozal dönemdeki 150 hasta çalışmaya dahil edildi. Total abdominal histerektomi (TAH) veya total laparoskopik histerektomi (TLH) yapılması planlanan kadınlardan dahil etme kriterlerine uygun olanlar seçildikten sonra toplam 130 hasta ile çalışma tamamlandı. Histerektomi için hastaneye yatışı yapılan hastaların, hemen operasyon öncesi ve sonrası 3, 6 ve 12. ay olmak üzere; pelvik taban fonksiyonları, pelvik taban fonksiyonları ile ilişkili cinsel sağlık ve yaşam kalitesi, beden algısı, genital benlik imajı değerlendirmeleri Türkçe diline valide edilmiş anketler ile yapıldı. Bu amaçla; pelvik taban fonksiyonlarının değerlendirilmesinde, Pelvik Taban Bozukluk Envanteri Kısa Formu (Pelvic Floor Distress Inventory-Short Form; PFDI-20), pelvik taban fonksiyonları ile ilişkili yaşam kalitesindeki değişimi değerlendirmek için, pelvik taban fonksiyonu ile ilişkili yaşam kalitesinin etkisini üriner inkontinans, kolorektal fonksiyonlar ve pelvik organ prolapsusu olmak üzere 3 alt boyutta irdeleyen Pelvik Taban Etki Anketi (Pelvik Taban Etki Ölçeği (Pelvic Floor Impact Questionnaire; PFIQ-7) kullanılmıştır. Pelvik taban fonksiyonlarıyla ilişkili cinsel fonksiyonların değerlendirilmesinde Pelvik Organ Prolapsusu/İnkontinans Cinsel Fonksiyon Anketi (Pelvic Organ Prolapse/Urinary Incontinence Sexual Questionnaire, PISQ-12), beden algısı ve genital benlik algısındaki değişimin değerlendirilmesinde Kadın Genital Benlik İmajı Ölçeği (The Female Genital Self-Image Scale, FGSIS) ve Beden Algısı Ölçeği (Body-Cathexis Skale, BCS) kullanılmıştır. Ayrıca bunlara ek olarak hastanın genel memnuniyeti, Hasta Memnuniyet Ölçeği (Patient Global Impression of Improvement; PGI-I) kullanılarak, histerektomi sonrası 3.,6.,12. ayda olmak üzere üç kez değerlendirildi. Ölçümler arasında takip zamanlarımız içerisindeki değişimi incelemek için Tekrarlı Ölçümlerde Varyans Analizi testi kullanıldı. Belirlediğimiz demografik veri ve klinik özellikler için anket skorlarının değişiminde fark olup olmadığına bakarken; Mann-Whitney U testi ve Kruskal Wallis H testi kullanıldı. Nicel demografik veri ve klinik özellikler arasındaki ilişki incelenmek istendiğinde Spearman Korelasyon Katsayısı kullanıldı. Bulgular: TAH veya TLH yapılmış, n=130 hastanın histerektomi öncesi ve hemen histerektomi sonrası 3.,6.,12. ayda olmak üzere 3 kez, belirlediğimiz anket ve ölçekler kullanılarak takibi yapılmıştır. PFDI-20 toplam ölçek puanı için preop ile histerektomi sonrası 3.,6. 12. ay arasında yapılan varyans analizi sonucu anlamlı fark bulundu (p 0,05). PISQ-12 anket puanlarında görülen, histerektomi sonrası 3.aydan itibaren başlayan iyileşme (preop-3.ay (31,36±5,55; 34,02±3,76, p0-3 0,05). Cinsel fonksiyonlardaki değişimde demografik veriler ve klinik parametrelerden, menopoz (p=0,003), sistemik ilaç kullanımı (p=0,036), çalışma durumu (p=0,015) ve intraoperatif salpenjektomi ve/veya salpingooferektomi (p=0,026) için anlamlı fark bulundu. PISQ-12 ile histerektomi sonrası 1.yıldaki VKİ ölçümü arasında düşük büyüklükte negatif yönlü, istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulundu (r=-0,202 ve p=0,021). PISQ-12 ile yaş (r=-0,308 ve p<0,001), postmenopozal süre (r=-0,423 ve p=0,014), doğum sayısı (r=-0,304 ve p<0,001) orta büyüklükte negatif yönlü, istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulundu. Beden algısında 3., 6, 12. aylar arası hiçbir zaman aralığında anlamlı fark izlenmedi (p =0,075). Yapılan operasyonun tipi (TAH-TLH), beden algısındaki değişim ile ilişkili tek faktör idi. Kadın genital benlik imajında, 3. aya kadar anlamlı olmayan bir negatif etkilenme saptanırken, 3.aydan 12. aya doğru istatistiksel olarak anlamlı puan artışı saptandı (3-12. Ay (18,15±2,85; 19,18±2,82, p<0,001). Bir yıllık takip tamamlandığında ise histerektomi olmadan öncekiyle benzer ölçek puanları elde edildi. PGI-I ortalama puanlarına bakıldığında 3. aydan itibaren histerektomi sonrası memnuniyet seviyesinin yüksek olduğunu ve bu memnuniyetin 12. aya doğru arttığı saptandı. Sonuç: Kanser ve prolapsus dışı endikasyonlarla yapılan abdominal histerektomi sonrası, bir yıllık takip sürecinde, histerektomi öncesine kıyasla, pelvik taban fonksiyonlarında iyileşme saptanmıştır. Bir yılın sonunda, pelvik taban fonksiyonlarıyla ilişkili yaşam kalitesinde değişim olmamaktadır. Histerektomi sonrası bir yılda, cinsel fonksiyonlar, beden algısı ve kadın genital benlik imajı kötü yönde etkilenmemektedir. Beden algısındaki değişimde yapılan operasyon tipinin etkisi olabilmektedir. Histerektomi ameliyatı sonrası memnuniyet yüksektir.