REPRESENTATIONS OF THE GROTESQUE IN WILLIAM GOLDING'S LORD OF THE FLIES, IAIN BANKS' THE WASP FACTORY, AND NEIL GAIMAN'S THE OCEAN AT THE END OF THE LANE

FERHAT ORDU

REPRESENTATIONS OF THE GROTESQUE IN WILLIAM GOLDING'S LORD OF THE FLIES, IAIN BANKS' THE WASP FACTORY, AND NEIL GAIMAN'S THE OCEAN AT THE END OF THE LANE

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: FERHAT ORDU

Danışman: Zeynep Zeren Atayurt Fenge

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı, 1954-2013 yılları arasında yazılmış olan Sineklerin Tanrısı (1954), Eşek Arısı Fabrikası (1984), Yolun Sonundaki Okyanus (2013) adlı üç farklı İngiliz romanında grotesk geleneğin temsilini incelemektir. Bu doğrultuda, her bir romanda romanın yazıldığı zamanın kültürel ikliminden duyulan memnuniyetsizliği ifade etmenin temel bir yolu olarak groteskin nasıl gösterildiği ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Ayrıca grotesk terminolojisinin başka bir eleştirel terim olan brikolaj ile olan ilişkisi de açıklanmıştır; ortaya çıkan sonuca göre, grotesk gelenek, Viktor Shklovsky'nin tanımladığı "sanatın amacına" olumlu bir şekilde hizmet etmektedir. Tezde öncelikle Sineklerin Tanrısı romanı okuyucuda şok mekanizmasını tetikleyen fiziksel grotesk temsiller, melezlik, belirsizlik, gaddarlık, grotesk gerçekçilik ve karnavalesk açısından incelenmiştir. Fiziksel grotesk temsiller, romanın çocuk ve yetişkin karakterlerinin melez bir şekilde ve belirsizlik yaratan rol değişimleri, karakterlerin kendilerine olduğu kadar çevrelerindeki doğaya karşı da grotesk gaddarlık içerisindeki tavırları, karakterlerin toplumdan yalıtılmışlığı sayesinde yaratılan karnavalesk atmosfer ve bunun sonucunda grotesk gerçekçilik kavramı kapsamında yer alan etik bozulmalar, Sineklerin Tanrısı romanında yer alan geleneksel okuyucu için "sanatın amacına" hizmet eden yenilikçi unsurlardır. Define Adası veya Mercan Adası gibi klasiklerin bir brikolajı olan romandaki deniz subayının yönelttiği son soru, okuyucuyu olası yanıtlara zorluyor ve bir uyanış yaratıyor. Benzer şekilde, Eşek Arısı Fabrikası adlı romanda yer alan fiziksel grotesk imgelem, Frank'in melez kimliğinin analizinin ardından Frank'in izole bir İskoç yarımadasındaki günlük ritüelleriyle temsil edilen grotesk melezlik, grotesk aşağılanma, grotesk korku ile ilişkili olarak derinlemesine irdelenmektedir. Frank'in adadaki hayvanları sürekli öldürmesi ve kafalarını adadaki sopalara saplaması romandaki grotesk görselliği yaratmanın yanı sıra grotesk korku ve şeytancılığı da inşa eder; ancak üç akrabasını öldürmesi daha da şok edicidir. Cinayetlerin ve Eric'in ömür boyu yaşadığı travmayı tetikleyen olayın rahatsız edici derecede gerçekçi tasviri, ek olarak gizemin sürekli olarak sonraya ertelenmesi şeklinde açıklanabilecek sözcük ekonomisi (semantic economy) tekniğini kullanması, roman boyunca okuyucuyu tetikte tutan ve Shklovsky'nin deyimiyle "sanatın amacı" olan romanın amacına ulaşmasını sağlayan faktörlerdir. Romandaki ana karakterin isminin Frank olması, anlatıcının yalnız ve toplumun geri kalanından dışlanmış karakteri, Angus'un Frank'in vücudu üzerinde yaptığı bilimsel deneyler bu romanın Frankenstein romanının bir brikolajı olduğu, ayrıca insanların hayatlarını kontrol eden "üstyapı"ya (superstracture) karşı hiciv niteliğinde olduğu sonucuna varılmıştır. Son olarak tezde, Yolun Sonundaki Okyanus romanındaki fiziksel grotesk temsilleri incelenmiş ve yetişkin dünyası ile çocuk dünyası arasındaki rol değişimi, grotesk belirsizlik kapsamında analiz edilmiştir. Romana hâkim olan grotesk tekinsizlik etkisi üzerine odaklanılmış, bunun da modern insanın içinde bulunduğu sosyal çevreye yabancılaşmasının bir göstergesi olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak tezde, üç romanda da görülen grotesk geleneğin, modern dünyanın brikolaj portrelerini yarattığı ve Shklovsky'nin tanımladığı sanatın amacına hizmet ettiği savunulmaktadır. Bu bağlamda, grotesk imgelemin romanlardaki karakterlerin parçalanmış, yabancılaşmış, tekinsiz, şüpheci ve güvensiz hallerini ortaya koyan ve eserlerde ele alınan karamsarlığı betimleyen bir araç işlevi gördüğü sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: William Golding, Sineklerin Tanrısı, Iain Banks, Eşek Arısı Fabrikası, Neil Gaiman, Yolun Sonundaki Okyanus, grotesk, Mikhail Bakhtin, brikolaj, Viktor Shklovsky, karnavalesk, tekinsiz