Türkiye'deki iletişim araştırmalarında etki paradigması ve izleyici kavramsallaştırması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZÜHRE CANAY GÜVEN
Danışman: Engin Sarı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İletişim araştırmalarının başlangıcından bugüne kadar izleyicinin iletişim araçlarını kullanma ve etkilenme biçimleri çokça araştırılan konulardandır. İletişim çalışmalarında etki paradigması olarak tarif edilen bu tür araştırmalar hala çeşitli amaçlarla yapılmaktadır.Türkiye'deki iletişim araştırmalarına baktığımızda da Anglo-Amerikan kitle iletişim araştırmalarıyla benzerlikleri ve farklılıkları vardır. Türkiye'deki akademik iletişim araştırmalarında genel olarak niceliksel olarak artış söz konusudur. Böylesi bir ivmeyle beraber, alanda yapılan bu araştırmaların hangi sorunsaldan yola çıkarak izleyiciyi kavramsallaştırdığı, hangi mecralar ve konular üzerinde bu araştırmaların gerçekleştirildiğini ortaya koymanın yanı sıra bu araştırmaların Anglo-Amerikan araştırmalar ile benzerlikleri/farklılıklarını hem kuramsal düzlemde hem de metodolojik bağlamda ele almak bu araştırmanın amacıdır.Bu çalışmada literatür taraması ve içerik analizi yapılmıştır. Araştırma kapsamına 1987-2015 yılları arasındaki YÖK veri tabanındaki izleyiciye yönelik ampirik araştırma yapan tezler ile, ULAKBİM tarafından taranan iletişim fakültesi hakemli dergilerindeki etki paradigması çerçevesinde izleyiciye yönelik ampirik araştırmalar dahil edilmiştir. Bu bağlamda ulaşılan tez sayısı 64 iken, makalelerin sayısı 72'dir. Bu araştırmaların incelemesi betimsel ve analitik iki farklı kategoride ele alınmıştır. İlk aşamada incelenen araştırmalar mecralara, üniversite/bölümlere, konulara, yöntemlere ve yıllara göre ayrılmıştır. İkinci aşamada ise Anglo-Amerikan kitle iletişim araştırmalar ile ele alınan tez ve makalelerin benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın sonucunda Türkiye'deki çalışmalarda en çok televizyon mecrası üzerinde araştırma yapıldığı ve en fazla da anket tekniğini kullanarak araştırmaların gerçekleştirildiği görülmüştür. Bunun yanı sıra, Anglo-Amerikan kitle iletişim araştırmaları ile Türkiye'deki etki paradigmasında yapılan iletişim çalışmalarının yöntembilimsel açıdan benzerlikler taşıdığı bulunurken, farklı zamanlarda ve coğrafyalarda başlayan Anglo-Amerikan kitle iletişim araştırmaları ile Türkiye'deki akademik iletişim çalışmalarının araştırmaları harekete geçiren başlangıç noktalarında farklıklar olduğu bulunmuştur. Bu çerçevede, Anglo-Amerikan kitle iletişim araştırmalarının Türkiye'deki izdüşümüne bakılmıştır. Ayrıca araştırmaları destekleyen ve denetleyen kurumlardaki farklılıklar da dikkate alınmış ve araştırmaların sonuçlarındaki kuram/kuramsızlığın nedenleri ortaya konmaya çalışılmıştır.