Ayva genotiplerinde (Cydonia spp) in vitro organogenesis, somatik embriyogenesis ve Agrobacterium ile gen transferi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BAHÇE BİTKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2004
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHMET AYGÜN
Danışman: HATİCE DUMANOĞLU
Özet:ÖZET Doktora Tezi AYVA GENOTİPLERİNDE {Cydonia spp) IN VITRO ORGANOGENESIS, SOMATİK EMBRİYOGENESİS VE Agrobacterium İLE GEN TRANSFERİ Ahmet AYGÜN Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı Danışman: Prof. Dr. Hatice DUMANOĞLU Bu tez çalışması, bazı ayva (Cydonia oblonga Mili.) genotiplerinde yaprak disklerinde in vitro sürgün organogenesisT, yaprak diski ve gövde segmentlerinde somatik embriyogenesisi uyarmak ve en uygun organogenesis ve somatik embriyogenesis protokollerinin ortaya çıkarılmasından sonra transgenik (ongogenik) olan ve olmayan bazı Agrobacterium tumefaciens hatları ile ayva genomlarına gen transferini gerçekleştirmek amaçlarıyla, 2001-2004 yılları arasında yürütülmüştür. Çalışmada bitkisel materyal olarak, Quince A (bodur), S.Ö. (Sabahattin Özbek) 39-200 (bodur), S.Ö. 18-82 (orta kuvvetli) ve S.Ö. 58- 3 1 5 (kuvvetli) klon anaçları ve Eşme, Limon ve ÇukurgSbek çeşitleri kullanılmıştır. Organogenesis için iki denemede TDZ+NAA kombinasyonları ya da BA+NAA, AgN03 ve putrasin uygulamalarının etkileri araştırılmıştır. Sürgün organogenesis! sadece 0.33 mg/1 TDZ+0.5 mg/1 NAA+2 mg/1 AgNC>3 içeren % kuvvetindeki MS (Murashige and Skoog) temel besin ortamında önemli düzeyde uyarılmıştır. Bu uygulama ile sürgün oluşturma oranı Quince A'da %80, S.Ö. 39-200'de %56.7, S.Ö. 1 8- 82'de %17.5, S.Ö. 58-315'de %37.5, Eşme'de %36,7, Limon'da %40 ve Çukurgöbek'de %43.3 olarak belirlenmiştir. Ortalama sürgün sayısı ise genotiplere gflre 0.4-2.7 adet/disk arasında değişmiştir. Somatik embriyogenesis için beş denemede BA+NAA, BA+2.4-D, KIN+NAA ve K1N+2.4-D, BA+1BA kombinasyonları ve MS besin ortamının farklı kuvvetlerinin, N6 (Chu et al.) makro, MS mikro ve vitaminlerinin, thiamine-HCl+AgN03*ın, karanlık ve aydınlık inkübasyon koşullarının, sıvı ve katı kültür tiplerinin etkileri incelenmiştir. Somatik embriyogenesis, Quince A'da 10 mg/1 2,4-D içeren 0.4 mg/1 thiamine-HCl+2 mg/1 AgN03 katılmış sıvı MS ortamında, 4 gün karanlık koşullarda, 100 rpm'de çalkalanan yaprak disklerinin, I mg/1 BA+0. 1 mg/1 IBA kombinasyonunu içeren 2.5 mg/1 gelrite ile katılaştırılmış MS ortamı üzerinde aydınlık koşullarda kültüre alınmasıyla sağlanmıştır. Bu uygulama ile en yüksek somatik embriyo oluşturma oranı %15.7, ortalama embriyo sayısı 0.2 adet/disk olarak belirlenmiştir. Gen transferi çalışmalarında pBI 121.1 plazmidini taşıyan A. lumefaciens A28I ve A 136 NC yabani hatları ile inoküle edilen ayva genotiplerinde yaprak diski eksplantlarında küçük urların geliştiği gözlenmiştir. Bununla birlikte GUS ve NPT 11 genlerini içeren p35S GUS-İNT ya da pAoPRl-GUS- INT'ı taşıyan A. tumefaciens GV 2260 hattı ile yapılan inokülasyon çalışmalarında kanamisine dayanıklı ya da GUS pozitif sürgün elde edilememiştir. Bu nedenle Southern blot analizi yapılmamıştır. Ancak, ayvada DNA ekstraksiyonu için bir protokol geliştirilmiştir. 2004, 104 sayfa ANAHTAR KELİMELER: Ayva, Cydonia oblonga Mill, in vitro, organogenesis, somatik embriyogenesis, Agrobacterium tumefaciens, gen transferi.