Cumhuriyet Dönemi Türk şiirinde "kişi" ekseninde metinlerarasılık

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MECNUN KANDEMİR

Danışman: ERDOĞAN KUL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Metinlerarasılık, modern dönem eleştirisinde yaygın şekilde kullanılan bir çözümleme yöntemidir. Özellikle anlatı odaklı çözümlemelere elverişli olan bu yöntemin birçok farklı edebî türde ve sanat dalında uygulamaları bulunmaktadır. Bu çalışmada örneklendiği gibi şiir de bunlardan biridir. Bu çalışmanın uygulama bölümünde tercih edilen temel yöntemler ve terminoloji de metinlerarasılık kuramlarından hareketle belirlenmiştir. Cumhuriyetin belirli bir dönemine (1923-1980) yoğunlaşan bu çalışmada Türk şiirinin önemli eğilimlerinin temsilcilerinden seçilen metinlerde kurmaca/metinsel kişi unsurunun irdelenmesi amaçlanmıştır. Bununla birlikte bu tür kişi unsurunu içeren metinlerde de anlatı özelliklerinin ağır bastığı görülmüştür. Mitoloji, kutsal metinler, Eski ve Yeni Türk Edebiyatı, Batı Edebiyatı, ekfrasis (özellikle görsel sanatlar) gibi belirli kategoriler altında incelenen söz konusu metinlerdeki kişilerin dolaşımı metinlerarası yöntemlerle yorumlanmıştır. Bu kişilerin bir bağlamdan diğerine geçişi, çoğunlukla taklit ya da dönüştürüm ilişkisine dayanmaktadır. Kurmaca/metinsel kişilerin dolaşımı; yineleme, model yapma, yapısal ya da metaforik düzeyde yararlanma, tip dönüşümü, parodi ve ekfrasis gibi temel biçimlerde gerçekleşir. Sonuçta, metinlerarasılığın şiirde kişi dolaşımı düzeyinde belirli örüntüleri yinelediği görülmüştür; böylece bu örüntüler sınıflandırılmış ve değerlendirilmiştir.