Süreç verileri ile birey ve madde özelliklerinin maddelerin doğru yanıtlanma olasılığına etkisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FATMA KIZILTOPRAK

Danışman: Celal Deha Doğan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bilgisayar tabanlı uygulamaların yaygınlaşması ile eğitimde durum belirleme çalışmalarında farklı madde türlerinin kullanımı, otomatik puanlama ve bireye uyarlanabilir testlere geçilmesi gibi çeşitli yenilikler ortaya çıkmaktadır. Bu yeniliklerden son zamanlarda üzerinde en çok çalışılanlardan biri de süreç verilerinin toplanması ve bu veriler yardımıyla bireylerin test alma süreçlerinin ve yapılan değerlendirmelerin geçerliğinin arttırılmasıdır. Araştırmanın amacı, Açıklayıcı Madde Tepki Modellemesi (AMTM) ile bireylerin maddeleri doğru yanıtlama olasılıklarını etkileyen birey, madde ve süreç verilerini ve bunlar arasındaki etkileşimleri belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda PISA 2015 Türkiye örneklemine ilişkin veriler kullanılmıştır. Birey ve madde özelliklerinden cinsiyet, evdeki kitap sayısı, madde türü, metin biçimi, bağlam, boyut ve madde zorluk düzeyi, süreç verilerinden ise tepki süresi, eylem sayısı ve görüntüleme sayısı değişkenleri çalışma kapsamına dahil edilmiştir. Verilerin analizinde Rasch model, Dinamik Etkileşim Modeli, Doğrusal Lojistik Test Modeli, Örtük Regresyon Rasch Modeli ve Örtük Regresyon Doğrusal Lojistik Test Modeli (ÖRDLTM) ile rastgele ve sabit etkiler kestirilmiş ve model veri uyumu incelenmiştir. Araştırma sonuçları veriye en iyi uyum gösteren modelin süreç verilerinin, madde ve birey değişkenlerinin birlikte ele alındığı ÖRDLTM3 olduğunu göstermiştir. Süreç verileri ile okuma maddelerinin doğru yanıtlanma olasılıkları arasındaki manidar ilişkiler olduğu ve okuma becerileri performansının açıklanmasında süreç verilerinin önemli bir katkı sağladığı görülmüştür. Eylem sayısı ve tepki süresindeki artış maddelerin doğru yanıtlanma olasılığını arttırmakta, görüntüleme sayısındaki artış ise azaltmaktadır.