Boşanma sonrası yas ve adaptasyon süreci: Nitel ve nicel açıdan bir inceleme
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Dil Ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Psikoloji Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA OKTAY
Danışman: Şennur Kışlak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Boşanma sonrasındaki süreç psikolojik olarak zorlayıcı yaşantıları beraberinde getirebilmektedir. Boşanma ve sonrasındaki değişimlerin nasıl deneyimlendiğinin anlaşılması, boşanma sonrasındaki sürece ilişkin klinik pratik uygulamalar için önem taşımaktadır. Bu doğrultuda, bu tez çalışmasında boşanma deneyimi ile kişilerin yaşamında meydana gelen değişim ve kayıplar, bu kayıplarla ilişkili yas deneyimi ve yetişkinlerin bağlanma özelliklerine bağlı olarak boşanmaya uyum sürecinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada boşanmış yetişkinlerin deneyimleri, çoklu yöntem araştırma deseni kapsamında nitel ve nicel yöntemler aracılığıyla incelenmiştir. Son 2 yıl içerisinde boşanma deneyimi bulunan 8 erkek ve 8 kadın olmak üzere 16 kişiyle yapılan görüşmeler sonucunda gerçekleştirilen yorumlayıcı fenomenolojik analiz ile 7 üst temaya ulaşılmıştır. Bu temalar (1) boşanma sonrası değişimler ve kayıplar, (2) boşanma fikri itibarıyla deneyimlenen duygular, (3) görülmeyen ve gösterilmeyen yas, (4) yas deneyimine ilişkin güçlükler, (5) baş etme stratejileri, (6) yeni ilişkiler: arzu edilen ve korkulan duygusal bağ ve (7) boşanma deneyimi aracılığıyla kendilik temsillerinin düzenlenmesidir. Son 5 yıl içerisinde boşanma deneyimi bulunan 265 katılımcının dahil edildiği nicel çalışma verileri ile bağlanma kaygısı yüksek kişilerin boşanmaya uyum düzeyinde yasın, bitmemiş işlerin ve istemsiz ruminasyonun aracılık rolü desteklenmiş, bağlanma kaçınması yüksek kişilerin boşanmaya uyum düzeyinde ise bitmemiş işlerin aracılık rolünün bulunduğu gözlenmiştir. Nitel ve nicel bulgular, boşanma gibi bir yaşam olayının ardından ölüme bağlı kayıplar gibi boşanmayla ilişkili yas sürecinin deneyimlenebileceğini, bu yas deneyiminin görülmeyen ve gösterilmeyen dolayısıyla tanınmayan ve mahrum bırakılan bir şekilde olabileceğini ve yasın dinamik doğasını işaret etmiştir. Yetişkinlerin bağlanma özellikleriyle ilişkili olarak boşanmaya uyum sağlama sürecinde güçlükler deneyimlediğini, bu güçlüklerin ise bağlanma kaygısı yüksek bireylerde daha yoğun yas tepkileri, istemsiz ruminasyonlar ve ilişkiye dair sona bitmemiş işlerle belirginleştiği, bağlanma kaçınması yüksek bireylerde ise ilişkiye dair bitmemiş işler, duygusal deneyimden kaçınma ve bastırma eğilimleriyle daha örtük biçimde ortaya çıkabileceğini sonucuna varılmıştır. Çalışma bulguları, boşanmış bireylerin yaşadığı kayıp deneyimlerinin ve bağlanma özelliklerine bağlı olarak şekillenen baş etme biçimlerinin psikolojik destek süreçlerinde dikkate alınmasını, bireysel farklılıkları merkeze alan, bağlanma boyutlarına duyarlı ve yas sürecinin dinamik doğasını gözeten klinik müdahalelerinin önemini vurgulamaktadır. Anahtar Kelimeler: Bağlanma Boyutları, Bitmemiş İşler, Boşanma, Ruminasyon, Yas