Ortak Malların Trajedisi Yaklaşımı Çerçevesinde Türkiye'de Balıkçılığın Tarihsel Analizi: Antalya ve Muğla İlleri Araştırması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, TARIM EKONOMİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FERİT ÖMER TİRYAKİOĞLU
Danışman: Bülent Gülçubuk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Garett Hardin tarafından 1968 yılında ortaya konan "Ortak Malların Trajedisi" (OMT) kavramı kapsamında kıyı balıkçılığı Antalya ve Muğla illeri özelinde incelenmiş, başarılı ve başarısız örneklerinin geçmişteki bulgular ve araştırmalar ile günümüzdeki durumları karşılaştırılmıştır. Çalışmada OMT'nin tanımı, nedenleri ve çözüm önerileri ele alınmış, ayrıca Ostrom'un tasarım ilkeleri açıklanmıştır. Muğla ilinden (Bodrum ve Güllük) 63, Antalya ilinden (Alanya ve Gazipaşa) 39 olmak üzere toplam 102 balıkçı, bölgedeki kamu kuruluşları ve Su Ürünleri Örgütleri (SÜRKOOP Merkez Birliği ile Muğla ve Antalya Bölge Birlikleri, Türkler Balıkçılar Derneği, Kooperatifler) başkanları ile yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Anket aracılığıyla balıkçıların sosyo-ekonomik durumları ve bölgedeki balıkçılık ile ilgili edinilen bulgular Ostrom'un tasarım ilkelerine uyum bakımından incelenmiştir. Bulgular tasarım ilkeleri ile uyum ve balıkçı tutumları ile ilişkileri bakımından istatistiki yöntemler ile değerlendirilmiş ve balıkçıların tutumlarının tasarım ilkeleri ile ilişkileri belirlenmiştir. Muğla ve Antalya'daki durum geçmiş ile kıyaslandığında özellikle küçük ölçekli balıkçılığın yapısında önemli bir değişiklik görülmemiştir. Turizm, yerleşim, nüfus artışı sonucunda ortak alanların kullanımı üzerinde baskı tespit edilmiştir. Dünya literatürüne geçmiş olan balıkçılar arasındaki paylaşım sisteminin sınırlı da olsa halen kullanıldığı (Antalya Gazipaşa) tespit edilmiştir. Araştırma bölgesinde henüz su ürünlerinden kaynaklanan bir trajedinin yaşandığına ilişkin kesin bir sonuca varılmasa da aşırı avcılık, kirlilik, amatör balıkçı ile profesyonel balıkçı arasında bir ayrımın olmaması ve istilacı türlerin (balon balığı) verdiği zararlar gibi durumlardan ötürü canlı doğal kaynaklar üzerinde bir baskı meydana gelmekte ve potansiyel bir trajedi yaşanabilecek şartları oluşturmaktadır. Çalışmanın sonunda balıkçılığın mevcut durumu ve trajediyi engelleyecek kapasite ile ilgili tespitler yapılmış ve günümüz şartlarına göre olası bir trajediden kaçınılması için öneriler sunulmuştur. Sağlanan tavsiyeler ileride balıkçılık yönetimi ve ilgili diğer konularda geliştirilecek politikalar ve stratejilere katkı sağlayabilecektir.