David Hume'un ahlak anlayışını Stoacı okuma olanağı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF DURAN
Danışman: ERDAL CENGİZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hume'un ahlak felsefesi ile Stoacı ahlak felsefesi arasındaki ilişkiyi ele aldığımızda, birkaç farklı okuma biçimi olanağı karşımıza çıkar. Hume'un felsefesi bir yandan radikal bir deneycilik biçimi olarak rasyonalizmin ve geleneksel metafiziğin altını oyduğu için aklı merkeze alan ve insan doğasını zengin metafizik varsayımlarla temellendiren Stoacı ahlak anlayışı ile paradigmatik olarak uyuşmaz gözükür. Stoa felsefesinde karşılaştığımız, ahlaki yargıların akla dayanan evrensel doğrular olduğu ve bununla beraber ahlaki eylemlerin temel motivasyonunu aklın sağlıyor olduğu iddiasına Hume sert biçimde karşı çıkar. Stoacılığın rasyonalizmine karşıt olarak Hume, ahlakın merkezine aklın yerine duyguları yerleştirerek "ahlak duyguculuğu" yaklaşımını benimser. Bunun dışında, bizzat Hume'un tamamen Stoacı bir yaşamın uygulanmasını neredeyse imkansız buluyor olması da Hume'un ahlak anlayışı ile Stoacılık arasında bir yakınlık kurmanın güç olduğu izlenime yol açar. Bu gerekçelerden yola çıkarak, bu iki yaklaşım arasında bir ilişki kurmayı reddeden bir okuma biçimi ilk bakışta daha makul gözükebilir. Ancak bu tezin de göstermeyi amaçladığı gibi, Stoacıların ve Hume'un metinlerinin titiz bir karşılaştırmalı analizi, bizi, aslında bu yaklaşımlar arasında farklar olmakla birlikte ihmal edilemeyecek yapısal benzerlikler olduğu olgusunu kabul etmeye götürür. Dolayısıyla, bu benzerlikler, bu iki farklı yaklaşım arasında bizzat Hume'un çizmeye çalıştığı sınırları bize sorgulatarak Stoacı öğeler ışığında onun ahlak felsefesini yeniden okumaya ve değerlendirmeye davet eder. Böyle bir değerlendirme, Hume'un ahlak felsefesini Stoacılığın modern ve daha ılımlı bir çeşitlemesi olarak okuma olanağının önünü açmaktadır.