Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda duyu profili ve duygusal düzenleme ilişkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMRE ÜRER
Danışman: DİDEM BEHİCE ÖZTOP
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocuklarda Duyu Profili ve Duygusal Düzenleme İlişkisi AMAÇ: Bu çalışmada Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı alan çocuklarda Duyu Profili (DP) testi yapılarak duyusal işlemleme problemlerinin tespit edilmesi ve bunun duygusal düzenleme problemleri ile olası ilişkisinin ortaya konulması amaçlanmıştır. YÖNTEM: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Etik Kurul onayının alınmasının ardından, üniversitemiz Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Polikliniği'mize 01.07.2018 - 01.10.2018 tarihleri arasında başvuran, ilkokul çağında olan ve yaşları 6-10 arasında değişen, ilk kez DEHB tanısı alan 34 erkek çocuk ile yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş tipik gelişim gösteren 34 sağlıklı çocuk çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmacı tarafından Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi - Şimdi ve Yaşam Boyu - Türkçe Versiyonu (ÇGDŞ-ŞY-T) yarı yapılandırılmış tarama görüşmesi yapılmıştır. DEHB tanısı, DSM-5 kriterleri dikkate alınarak, çalışması çocuk ergen psikiyatristi tarafından klinik görüşme ile konulmuştur. Sosyodemografik Bilgi Formu, Conners Ebeveyn Değerlendirme Ölçeği - Yenilenmiş Uzun Form (CEDÖ-YU), Duygu Ayarlama Ölçeği (DAÖ) ebeveynler tarafından doldurulmuştur. Duyu Profili (DP) Bakımveren Anketi, çalışmacı tarafından her madde ebeveynlere sorularak doldurulmuştur. Çocukların IQ değerleri Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği - IV (WÇZÖ-IV) ile kliniğimizdeki uzman klinik psikologlarca belirlenmiştir. Test ve ölçeklerin değerlendirilmesinde istatistiksel analizler IBM SPSS Statistics for Mac 20.0 yazılımı kullanılarak yapılmıştır. İstatistiksel anlamlılık sınırı olarak α=0.05 alınmıştır. SONUÇLAR: DEHB ve Kontrol grupları yaş, sosyoekonomik düzey, aile yapısı, anne ve baba öğrenim düzeyleri, anne ve baba psikiyatrik tanıları ve kardeşlerdeki nörogelişimsel hastalık tanıları açısından benzer bulunmuştur. DEHB'li çocuklar CEDÖ-YU, DAÖ toplam ve alt testlerinde kontrol grubuna göre anlamlı 70 düzeyde yüksek puanlar almışlardır. DP toplam ve alt testlerinde DEHB'li çocuklar kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde düşük puanlar almışlardır. Farklı DEHB klinik görünümlerindeki CEDÖ-YU, DAÖ ve DP puanları kontrol grubu ile karşılaştırıldığında; CEDÖ-YU ve DP toplam ve alt testlerindeki puanların her üç klinik görünümde de kontrol grubundan farklı olduğu, DAÖ toplam ve alt ölçek puanlarındaki farklılıkların DEHB "Hiperaktivite/Dürtüsellik" ve "Kombine" klinik görünümlerinde daha belirgin olduğu görülmüştür. Grupların WÇZÖ-IV puanları karşılaştırıldığında DEHB grubunda kontrol grubuna göre "Algısal Akıl Yürütme", "İşlemleme Hızı", "Çalışma Belleği" ve "Toplam Performans" alanlarında anlamlı düzeyde düşük puanlar aldıkları bulunmuştur. Tüm örneklemde, CEDÖ-YU alt ölçek puanları ile DAÖ toplam ve alt ölçek puanlarının pozitif yönde güçlü korelasyon gösterdiği; CEDÖ-YU alt ölçek puanları ile DP alt test puanlarının negatif yönde orta düzeyde korelasyon gösterdiği görülmüştür. DP alt testleri ile DAÖ alt ölçek ve toplam puanları arasındaki ilişki incelendiğinde ise; DP "Endurans ve Tonus" Alt Testi hariç tüm alt testleri ile DAÖ "Değişkenlik/Olumsuzluk" alt ölçeği puanlarının negatif yönlü orta düzeyde korelasyon gösterdiği görülmüştür. DP "Oral Duyusal İşlem", "Aktivite Seviyesi", "Duygusal Cevap", "Tepki Verme", "Oral Hassasiyet", "Duyusal Hassasiyet" alt testleri hariç diğer tüm DP alt testleri ile DAÖ "Duygu Ayarlama" alt ölçeği arasında negatif yönde orta düzeyde korelasyon saptanmıştır. TARTIŞMA: Çalışmamızda diğer çalışmalara benzer şekilde, ilk kez DEHB tanısı konulan ilkokul çağındaki erkek çocuklarda, tipik gelişenlere göre duyusal işlemleme problemlerine daha yüksek düzeyde rastlandığı görülmüştür. Yine literatürle uyumlu şekilde gözlenen diğer bir bulgu da DEHB'li çocuklarda tipik gelişenlere göre duygusal düzenleme problemlerinin yüksek düzeyde görülmesidir. Duyusal işlemleme problemlerinin duygusal düzenleme ile ilişkisi incelendiğinde, duyusal işlemleme problemleri bulunanlarda duygudurum salınımları, öfke ile tepki gösterme, duygusal yoğunluğun ve olumlu duyguların ayarlanamaması ile ilgili alanlarda baskın olmak üzere duygusal düzenlemenin problemli olduğu görülmüştür. Bu durum duyusal girdileri modüle etmede ve duyusal girdilere ikincil uygun cevap oluşturmada problem yaşayan DEHB'li bireylerin duygusal düzenleme alanında daha bariz zorluklar yaşadıklarını düşündürmektedir. Bu çalışma DEHB'li çocuklarda duyu profili ile duygusal düzenleme ilişkisinin gösterildiği ilk çalışmadır. DEHB'lilerde duyusal işlemleme problemlerinin aydınlatılmasının, DEHB'nin ve duygusal düzenleme problemlerinin etiyolojisinin aydınlatılmasına ve kişiye özgü müdahale stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlayacağını düşünmekteyiz. Anahtar Sözcükler: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, Duyusal İşlemleme, Duyu Profili, Duygu, Duygusal Düzenleme