Ankara ili kesimhanelerinden toplanan Musca domestica popülasyonlarında bazı insektisitlere karşı direnç durumunun incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, VETERİNERLİK FARMAKOLOJİ VE TOKSİKOLOJİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NESLİHAN AKKAYA
Danışman: LEVENT ALTINTAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ankara İli Kesimhanelerinden Toplanan Musca domestica Popülasyonlarında Bazı İnsektisitlere Karşı Direnç Durumunun İncelenmesi Dünyada ve Türkiye'de halk sağlığını tehdit eden en önemli artropodlardan biri olan Musca domestica, yerleşim bölgelerindeki bütün sineklerin %90'ını oluşturur. İnsanlarla ortak yaşam alanlarına sahip olmalarından dolayı sayılarının kontrol altında tutulması oldukça önem arz eder. Halk sağlığı için oluşturduğu tehdit göz önüne alındığında, tüm dünyada mücadelesi için de çok büyük çaba harcanır. Mücadelede larva ve erişkin sinek formları hedef alınarak, mekanik, biyolojik, fiziksel ve kimyasal yöntemler oldukça yaygın bir şekilde kullanılır. Kimyasal yöntemler içerisinde de özellikle piretroidler, organofosfatlar, karbamatlar, neonikotinoidler, sipinosinler, piriproksifen, benzoilüre, kromazin, indoksakarb, diamide ve fenilpirazol bileşikleri tercih edilir. Gerçekleştirilen bu çalışma ile Ankara ilindeki kesimhanelerden toplanan M. domestica popülasyonlarında, hedef etki yeri voltaj duyarlı sodyum kanalları olan Permetrin (Tip 1 piretroid) ve Deltametrin (Tip 2 piretroid); hedef etki yeri asetilkolinesteraz enzimi olan Bendiokarb ile hedef etki yeri GABA reseptörleri olan Fipronil'e karşı gelişen direnç profilinin ortaya konması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda; Ankara ilinde bulunan 13 kesimhaneden M. domestica popülasyonları ölü ve canlı olarak toplanmış, belirtilen insektisitler için LC50 ve LC90 değerlerinin tespit edilmiş, hedef etki yerlerinin ilgili primerler ile çoğaltılarak, gen dizilimindeki mutasyonlar yönünden taranması ve tespit edilen mutasyonların toksisite testleri ile değerlendirilmesi yapılmıştır. Canlı toplanan popülasyonlarla yapılan toksisite testlerinde permetrin, deltametrin ve bendiokarb etken maddesine karşı oldukça yüksek LC50 değerleri tespit edilmiştir. Hem toksisite testlerinin yapıldığı popülasyonlarda hem de diğer popülasyonlarda bu yüksek toksisite değerlerini açıklayacak hedef bölge mutasyonları tespit edilmiştir. Bunlar voltaj kapılı sodyum kanallarında L1014F/H ve T929I, ace gen bölgesinde ise V260L, G342A/V ve F407Y olarak kaydedilmiştir. Bu nedenle, piretroid ve organik fosforlu pestisit grubu ilaçların ilgili bölgelerde sınırlandırılması, tespit edilen düşük fipronil LC50 değerleri ise M. domestica mücadelesinde bu etken maddenin iyi bir alternatif olabileceğini göstermektedir. Anahtar Sözcükler: Bendiokarb, Fipronil, İnsektisit Direnci, Musca domestica, Piretroidler