Rüzgâr erozyonunun konumsal dağılımı ve toprak yüzeyi bağlantısallığı arasındaki etkileşimlerin doğrudan ölçümler ve tahmin modelleri ile araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, TOPRAK BİLİMİ VE BİTKİ BESLEME ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEMA KAPLAN
Danışman: GÜNAY ERPUL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kurak ve yarı kurak alanlarda sürdürülebilir arazi kullanım uygulamalarının ve yönetim stratejilerinin geliştirilmesine, mevcut ve gelecekteki potansiyel eğilimlerin değerlendirilmesine ihtiyaç vardır. Bu çalışmanın amacı; Orta Anadolu yarı kurak koşullarında buğday ekili ve nadas parsellerinde meydana gelen on bir farklı rüzgâr olayı için rüzgâr erozyonu risklerinin doğrudan ölçümler ve farklı tahmin modelleri ile belirlenmesidir. Bu amaçla BEST sediment tutucular kullanılarak arazide doğrudan ölçümlerle rüzgâr erozyonu şiddeti tespit edilmiştir. İki farklı rüzgâr erozyonu tahmin modeli kullanılarak deneme süresince meydana gelen rüzgâr olayları sonucu oluşan toprak kayıpları tahmin edilmiştir. Jeoistatistiksel hesaplamalar sonucu elde edilen yarıvaryogram model parametreleri kullanılarak her iki parselde sediment akış oranına ait maksimum ilişkili uzaklığı etkileyen faktörler belirlenmiştir. Bunun yanı sıra toprak kayıpları üzerinde etkili parametrelerin belirlenmesi ve kayıp oranlarının tahmin edilmesi amacıyla bazı yapay zekâ algoritmalarının işlerliği test edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre hem buğday ekili parselde hem de nadas parselinde toprak kayıpları meydana gelmiştir (kg/m2). Özellikle kışlık hububat ekiminin yapıldığı sonbahar döneminde ekili parselin, bahar döneminde ise nadas parselinin rüzgâr erozyonuna karşı oldukça duyarlı olduğu tespit edilmiştir. Kullanılan tahmin modelleri arasında en iyi sonuçlar kalibrasyon uygulanmış RWEQ modeli ile elde edilmiştir. Model sonuçları, modellerin yerel koşullara göre kalibre edildikten sonra kullanılması gerektiğini, aksi taktirde düşük veya yüksek tahmin sonuçları elde edileceğini göstermiştir. Jeoistatistiksel sonuçlara göre sediment akış oranının parseller içerisinde maksimum ilişkili uzaklığını etkileyen en önemli parametre nadas parseli için kapalılık faktörü olurken, ekili parselde bunun rüzgâr hızı ve kapalılık olduğu tespit edilmiştir. Kullanılan uygun yapay zekâ algoritmalarının rüzgâr erozyonu kaynaklı toprak kayıplarının tahmininde kullanılmasına dair umut verici sonuçlar elde edilmiştir.