Yetişkin bireylerde ultra işlenmiş besin tüketimi, vücut bileşimi ve kronotip arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, BESLENME VE DİYETETİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞEYMA ESEN
Danışman: Ayşe Özfer Özçelik
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma yetişkin bireylerde, ultra işlenmiş besin tüketimi, vücut bileşimi ve kronotip arasındaki ilişkinin incelenmesi amacı ile yürütülmüştür. Bartın Devlet Hastanesi diyet polikliniğine ilk defa başvuran, 20-45 yaşları arasında, 125 kadın 75 erkek olmak üzere 200 yetişkin birey araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Araştırma verileri, yüz yüze görüşülerek, anket formu ile toplanmıştır. Anket formu, bireylere ait genel bilgiler, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite değerlendirmesi, antropometrik ölçümler, Sabahçıl-Akşamcıl Anketi, 24 saatlik geriye dönük bir günlük besin tüketim kaydı ve ultra işlenmiş besin tüketim (UPF) sıklığı bölümlerinden oluşmuştur. Ayrıca katılımcıların antropometrik ölçümleri (boy uzunluğu, vücut ağırlığı, bel çevresi, kalça çevresi) alınmış, vücut bileşimi (toplam vücut yağ kütlesi, vücut yağ yüzdesi, yağsız vücut kütlesi, vücut sıvı yüzdesi) Biyoelektrik İmpedans Analizi ile ölçülmüştür. Kadınların %16,8'i sabahçıl, %62,4'ü ara, %20,8'i ise akşamcıl kronotiptir. Erkeklerin ise %22,7'si sabahçıl; %65,3'ü ara ve %12,0'si akşamcıl kronotiptir (p>0,05). Akşamcıl kadınlarda günlük ortalama enerji alımı (1488,10±560,16 kkal), sabahçıl (1387,34±425,11 kkal) kronotipteki kadınlara göre daha fazladır (p>0,05). Benzer şekilde akşamcıl erkeklerde günlük ortalama enerji alımı (2529,17±1107,42 kkal), sabahçıl (1907,27±755,75 kkal) ve ara kronotipteki erkeklere (1979,00±790,77 kkal) göre fazladır (p>0,05). Akşamcıl kadınların gün içinde akşam 20.00'den sonra enerji, karbonhidrat, protein, posa, tekli doymamış yağ asidi ve çoklu doymamış yağ asidi alımlarının sabah 10.00'a kadar olan alımlarından daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p 0,05). Kadınlarda ara kronotipte, UPF'den gelen günlük enerji sabahçıl kronotipe göre daha yüksektir (p 0,05). Bu araştırma sonucunda UPF tüketimi erkek cinsiyet ile ilişkilendirilmekle birlikte akşamcıl kronotipin de UPF tüketiminde bir risk faktörü olduğu tespit edilmiştir. Bu durum özellikle akşamcıl kronotipteki erkeklerin UPF gibi sağlıksız besin seçimi konusunda bilgi düzeylerinin artırılması ve sağlıklı besinleri tercih etmeye teşvik edilmeleri gerektiğinin önemini ortaya koymaktadır.