Enflamatuvar bağırsak hastalığı olan çocuklarda mikro besin eksiklikleri
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGÜN TUTKU PARLAR
Danışman: ZARİFE KULOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:maç: Enflamatuvar barsak hastalıkları (EBH) olan çocuklarda alımın az olması, kısıtlayıcı diyetler, kulllanılan tedaviler, emilim bozukluğu ve gastrointestinal sistemden besin kaybı nedeniyle beslenme yetersizliği ve mikro besin eksiklikleri sık görülen komplikasyonlar arasındadır. Bu çalışmada EBH'li çocuklarda tanı anında mikro besin eksikliği sıklığının ve mikro besin eksikliği ile ilişkili faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: 2000-2020 yılları arasında Porto kriterlerine göre EBH tanısı almış, 0-18 yaş arasında ve tanı anında en az bir mikro besin değerine bakılmış olan hastaların dosyaları geriye dönük taranmış ve tanı anındaki demografik, klinik, laboratuvar, endoskopi bulguları, hastalığın yaygınlığı, aktivitesi ve sınıflaması standart bir form dahilinde hastane kayıt sisteminden kaydedilmiştir. Antropometrik ölçümlerinin değerlendirilmesinde Dünya Sağlık Örgütü standartları kullanılmıştır. Boy kısalığı ve/veya zayıflık olması malnütrisyon olarak tanımlanmıştır. Boy kısalığı yaşa göre boy (YGB) z skorunun <-2 olması, zayıflık iki yaş altındaki çocuklarda boya göre ağırlık (BGA) z skorunun, 2 yaş üzerindeki çocuklarda ise beden kitle indeksi (BKİ) z skorunun <-2 olması, fazla kiloluluk BKİ z skorunun +1 ve +2 arasında olması, şişmanlık BKİ z skorunun ≥+2 olması olarak tanımlanmıştır. Malnütrisyon riski iki yaş altı çocuklarda BGA z skorunun, 2 yaş üstü çocuklarda ise BKİ z skorunun -2 ile -1 arasında olması olarak tanımlanmıştır. Hastalık lokalizasyonu, fenotipi ve davranışı Paris Sınıflamasına göre sınıflandırılmıştır. Hastalık aktivitesi ÜK ve İK'li hastalarda pediatrik ülseratif kolit aktivite indeksi, Crohn hastalarında ise pediatrik Crohn hastalığı aktivite indeksi kullanılarak değerlendirilmiş ve inaktif, hafif ve orta/ağır olarak sınıflandırılmıştır. Demir eksikliği ferritin düzeyine göre CRP değeri ile birlikte, K vitamini düzeyi ise INR düzeyi kullanılarak değerlendirilmiştir. P değerinin 0,05 altında olması istatistiksel anlamlı olarak kabul edilmiştir. Dağılımı normal olan değişkenler için ortalama ve standart sapma, normal dağılmayan değişkenler için ortanca ve minimum-maximum değerleri verilmiştir. 100 Bulgular: Çalışmaya 48'i (%43,6) ÜK, 48'i (%43,6) CH ve 14'ü (%12,8) İK tanısı alan ve semptom süresi ortanca 5 ay (1-132 ay) olan toplam 110 hasta [ortanca yaşı 10 yıl (0,83-18 yıl), 57 erkek] dahil edilmiştir. Akraba evliliği öyküsü hastaların %24'ünde, ailede EBH öyküsü ise %32'sinde saptanmıştır. Ek kronik hastalık öyküsü EBH'li hastaların %26,4'ünde gözlenmiş olup, en sık eşlik eden hastalığın ailevi akdeniz ateşi (%27) olduğu gözlenmiştir. Ek kronik hastalık CH'li çocuklarda diğer hasta gruplarına göre daha yüksek bulunmuştur (p═0,038). Tanı anında Paris sınıflamasına göre ÜK'li çocukların %65,3'ünde yaygın tutulum/pankolit, CH'li hastaların ise %60,8'inde kolonik/iliokolonik tutulum görülmüştür. Darlık ve/veya penetrasyon CH'li hastaların sadece 4'ünde (%9,2) saptanmıştır. Tanı anında CH'li ve ÜK'li hastaların yarısında orta/ağır hastalık, yarısında ise hafif hastalık, İK'li hastaların ise %28,5'inde orta/ağır hastalık, %71,5'inde hafif hastalık gözlenmiştir. Ekstraintestinal hastalık hastaların 14'ünde (%12,7), perianal hastalık ise 22'sinde (%20) gözlenmiştir. Hastalarda en sık görülen belirtiler sırasıyla ishal (%80), karın ağrısı (%61,8) ve kanlı dışkılama (%45,5) olup, hasta alt gruplarına göre tanı anında görülen yakınmalar karşılaştırıldığında kanlı dışkılama ÜK'li çocuklarda daha fazla görülürken (p<0,001), kilo kaybı (p<0,001), ateş (p═0,005), halsizlik (p═0,018), karın ağrısı (p═0,031) ve perianal hastalıklar (p═0,022) CH'li çocuklarda daha fazla görülmüştür. Tanı anında boy kısalığı hastaların %20,6'sında, zayıflık %20,9'unda saptanırken fazla kiloluluk %7,3'ünde, şişmanlık ise %0,9'unda saptanmıştır. Hastaların %30,3'ünde malnütrisyon riski olduğu, %22'sinde ise malnütrisyon gelişmiş olduğu belirlenmiştir. Malnütrisyon görülme sıklığı açısından gruplar arasında fark saptanmazken, malnütrisyon riski CH'li hastalarda istatistiksel açıdan anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p═0,022). Orta/ağır hastalığı olanlarda malnütrisyon ve zayıflığın daha sık görüldüğü gözlenmiştir (p<0,001). Hastalarda tanı anında en sık görülen laboratuvar bulguları anemi (%58,2), lökositoz (%15,5), hipoalbuminemi (%32,7), ESH (%61,8) ve CRP yüksekliğidir (%37,2). Crohn hastalarında ÜK'li ve İK'li hastalara göre serum albümin düzeyi daha düşük bulunmuştur (p═0,020). Enflamatuvar bağırsak hastalığı olan çocuklarda gözlenen mikro besin eksikleri sırasıyla; demir eksikliği (%86,4), D vitamini eksikliği/yetersizliği (%64), çinko eksikliği (%49,3), K vitamini ekisikliği (%32,7), 101 B12 vitamini eksikliği (%14,1), E vitamini eksikliği (%4,2), folat eksikliği (%3,7), hipofosfatemi (%2,9) ve hipomagnezemidir (%1,1). Hipokalsemi ve A vitamini eksikliği hastaların hiçbirinde görülmemiştir. B12 vitamini düzeyi ÜK'li hastalarda (p═0,013), A vitamini ise düzeyi CH'li hastalarda (p═0,019) anlamlı olarak daha düşük bulunmuş olmasına rağmen, mikro besin eksiklikleri açısından tanı grupları arasında fark bulunmamıştır. KMD z skoru hastaların %12,7'sinde hesaplanabilmiş olup, bunların %35'inde osteopeni, %21,4'ünde ise osteoporoz saptanmıştır. Mikro besin eksiklikleri ile cinsiyet, semptom süresi, hastalık yaygınlığı ve malnütrisyon varlığı arasında istatistiksel açıdan anlamlı farklılık bulunmamıştır. B12 ve D vitamini eksikliğinin yaş ile ilişkili olduğu, her iki eksikliğin de 12 yaş üzerindeki çocuklarda daha fazla görüldüğü saptanmıştır (p═0,005 ve p═0,010). Çinko eksikliğinin ise hastalık aktivitesi ile ilişkili olduğu, orta/ağır hastalığı olanlarda hafif hastalığı olanlara kıyasla daha fazla görüldüğü gözlenmiştir (p<0,001). Sonuç: Enflamatuvar bağırsak hastalığı olan çocuklarda en sık görülen mikro besin eksiklikleri demir, D vitamini ve çinko eksikliği olup, hastaların yarısından fazlasında görüldüğü belirlenmiştir. Çalışmamızda B12 ve D vitamini eksikliğinin yaş ile, çinko eksikliğinin ise hastalık aktivitesi ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Malnütrisyon gelişmemiş olsa dahi bu hastalarda mikro besin eksikliklerinin görülebileceği unutulmamalıdır. Anahtar kelimeler: Enflamatuvar bağırsak hastalığı, Crohn hastalığı, Ülseratif kolit, Mikro besin eksikliği