Yeni Benzimidazol Türevleri Üzerinde Antienflamatuvar Etki Araştırması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, FARMASÖTİK KİMYA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYLİN ANT OKTAR
Danışman: Canan Kuş, Aylin Ant-Oktar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Steroid olmayan antiinflamatuar ilaçların (NSAİİ) uzun zamandır piyasada bulunmaları sebebiyle etki mekanizmaları, endikasyonları izlenebilmiş, özellikle enfeksiyon tedavisinde anlamlı etkiler yaptıkları gözlemlenmiştir. Çeşitli makalelerde benzimidazol halkasına sahip ilaçların antienflamatuvar etkisi olduğunu doğrulanmıştır. Bu araştırmanın amacı da yeni benzimidazol türevlerini tasarlayıp, sentezlemek; moleküler yerleştirme çalışmaları ve biyolojik aktivite analizleri yaparak, sentezlenen bileşiklerin antienflamatuvar etkilerini araştırmaktır. 1,4-Dikloro-2-nitrobenzen bileşiğinin DMF içinde çözülerek izo-propilamin ve anhidroz K2CO3 eklenerek, 80 oC'de 6 saat refluks edilmesi sonucunda 4-kloro-2-nitro-N-izo-propil-anilin elde edildi. Yapılan indirgeme işlemi sonucunda elde edilen 4-kloro-N1-izopropilbenzen-1,2-diamin bileşiğinin, istenilen benzaldehitlerin sodyum metabisülfit tuzları ile DMF içinde 135- 140 oC'de 12 saat refluks edilmesi ile A1-A4 bileşikleri elde edildi. Sentezlenen, A1-A4 bileşiklerinin, ortam soğutularak soğuk suya dökülmesinin ardından filtrasyon yapıldı, devamında İTK ile uygunluğu belirlenen kolon solvanı ile kolon kurularak saflaştırma işlemi tamamlandı. Sentezlenen bileşiklerin biyolojik analizleri yapılarak antienflamatuvar etkileri incelenmiştir. Cresset Flare yazılımı ile moleküler yerleştirme çalışmaları COX-1 ve COX-2 enzimlerine karşı yapılmıştır. Buna ek olarak farmakokinetik nitelikler ve ilaç benzerlikleri için SwissADME programı kullanılarak Lipinski kuralları ve Veber kurallarına göre tahminler yapıldı. Docking çalışmaları yapılan, A1 - A4 bileşikleri için piyasa da halihazırda kullanılan NSAİİ grubu ilaçlardan diklofenak, selekoksib, aspirin ve indometazin referans alınmıştır. Elde edilen verilere göre A2 ve A4 bileşiklerinin COX-1 ve COX-2 enzimlerine karşı piyasadaki ilaçlarla kıyaslandıklarında umut vaad etikleri belirlenmiştir. SwissADME programı ile farmakokinetik nitelikleri belirlenerek ilaç benzerlik çalışmaları yapılan A1-A4 bileşiklerinin verileri Tablo 3.2'de kaydedilmiş, Lipinski ve Veber kurallarına göre yapılan değerlendirme sonuçları olumlu olmuştur. Sentezlenen bileşikler arasında A2 ve A4 bileşiklerinin, biyolojik analiz sonuçları, yapılan docking çalışmaları ile benzer çıkmış ve COX enzim inhibisyonu sağladıkları, A4 bileşiğinin seçici COX-2 inhibitörü olabileceği düşünülmüştür. A2 bileşiğinin, 10⁻⁴ M konsantrasyonda hem COX-1 hem de COX-2 enzim aktivitelerini %100 oranında inhibe etmesi ve her iki izoform üzerinde de eşit derecede güçlü etki göstermesi nedeniyle izoform-selektif olmayan (non-spesifik) bir inhibitör profili sergilediği tespit edilmiştir. Yapılarında ortak nokta olan flor atomunun, COX inhibisyonuna katkıda bulunduğu düşünülmektedir.