Posttravmatik stres bozukluğu (PTSB) tanısı almış malûl gazi asker ve eşlerinin travma deneyimleri ve aile dayanıklılığı

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, SOSYAL HİZMETLER ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FİLİZ ER

Danışman: Veli Duyan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmanın amacı nitel desen ve fenomenolojik yaklaşımla posttravmatik stres bozukluğu (PTSB) tanısı almış malul gazi asker ve eşlerinin travma deneyimi ve aile dayanıklılığı hakkında değerlendirmelerinin derinlemesine incelenmesidir. Araştırmanın çalışma grubunu PTSB tanısı alan 21 malul gazi olan asker ve 21 malul gazi asker eşleri oluşturmuştur. Araştırmanın verileri katılımcılarla yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak yapılan derinlemesine görüşmeler yoluyla toplanmış ve veri analizleri MAXQDA 2020 programı kullanılarak yapılmıştır. Çalışmada içerik analizi ve betimsel analiz yapılmıştır. Buna göre ilk ana boyut olarak travma deneyimi ve bunun altında travma gelişim deneyimi ve travma ve PTSB'nin beş gelişim boyutuna etkisi ana temaları oluşturulmuştur. İkinci ana boyut olan aile dayanıklılığı boyutunda ise aile inanç sistemi, ailenin yapısal sistemi, sosyal destek sistemi, iletişim sistemi, problem çözme sistemi, ailenin dayanıklılığı ve son olarak aile dayanıklılığına artırmaya yönelik öneriler olmak üzere toplamda çalışmada iki ana boyut ve dokuz adet ana tema oluşturulmuştur. Çalışmanın ilk ana boyutu olan travma deneyimi değerlendirildiğinde, travmatik olaydan ziyade travmatik olaylara maruz kalmanın süresi, yoğunluğu ve travmaya verilen cevabın, PTSB gelişimini belirlediği anlaşılmıştır. Travma deneyimi ve PTSB'nin aradan yıllar geçse bile etkilerinin devam edebildiği ve sadece gazileri değil aynı zamanda eşlerini ve ailelerini birçok bağlamda ve süreğen biçimde derinlemesine etkilediği ve hatta gazi eşlerinin PTSB'nin dolaylı kurbanları olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca travma deneyimi ve PTSB belirtilerinin, gazi ve gazi eşlerinin beş gelişim boyutunu farklı düzeyde etkilediği ve bu etkilerin daha çok olumsuz ögeler taşıdığı anlaşılmıştır. Bu tür etkilerin hepsi bireysel, ilişkisel ve sosyal anlamda zorlu yaşantısal deneyimler barındırdığı ve yeni deneyimlerle, yeni zorluklara katkı verdiği anlaşılmıştır. Bu bulgulara göre, gazi ve gazi eşlerinin birçok psikososyal hizmetlere ihtiyaç duyduğu belirlenmiştir. Çalışmanın ikinci ana boyutu olan aile dayanıklılığı değerlendirildiğinde, gazi ve eşlerinin dolayısı ile aile birimi, travma deneyimi ve PTSB sürecine ilişkin olumsuz etkileşim süreçleri geliştirseler de, ailenin yeni ve olumlu deneyimleri dizayn edilebilecek beceriler geliştirdiği anlaşılmıştır. Böylece aile dayanıklılığının, travma deneyimi ve PTSB'den kaynaklı zorlaşan ve ayrışan aile hayatını güçlendirmede ve ailenin kalıcı ilişkilerinin devamlılığı konusunda önemli kaynak olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Travma, Posttravmatik Stres Bozukluğu (PTSB), Beş Gelişim Boyutu, Aile Dayanıklılığı, Sosyal Hizmet