Okul Çağı Çocuklarının Beslenme Davranışları, Akdeniz Diyetine Uyumları ile Vücut Ağırlıklarının Bilişsel Gelişim Üzerindeki Etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, BESLENME VE DİYETETİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYBİKE GİZEM KAYACAN
Danışman: Ayşe Özfer Özçelik
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Besinler, hücre çoğalmasında, DNA sentezinde, nörotransmitter ve hormon metabolizmasında kritik rol oynayan yapı taşları sağlar ve beyindeki enzim sistemlerinin önemli bileşenleridir. Beslenme de dahil olmak üzere birçok faktör bilişsel gelişimi etkiler. Güçlü büyüme, aktivite artışı, fiziksel ve bilişsel işlevlerin geliştiği bir dönem olan okul çağındaki çocuklarda sağlıklı beslenme çok önemlidir. Bu çalışmanın amacı okul çağı çocuklarında beslenme alışkanlıkları, vücut ağırlıkları ve Akdeniz diyetine uyumun bilişsel gelişim ile ilişkisini değerlendirmektir. Çalışmanın örneklemini Ekim 2022-Haziran 2023 tarihleri arasında Ankara Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Hastalıkları Diyet Polikliniği'ne başvurmuş 10-12 yaş arası 95 çocuk oluşturmuştur. Araştırma verileri yüz yüze görüşülerek anket formu ile toplanmıştır. Anket formu çocuğa ve aileye ait genel bilgiler, beslenme alışkanlıkları, antropometrik ölçümler, 24 saatlik fiziksel aktivite kaydı, Akdeniz Diyeti Kalite İndeksi (KIDMED), besin tüketim kaydı olmak üzere yedi bölümden oluşmuştur. Bilişsel gelişim, The Central Nervous System Vital Signs (CNSVS) Bilgisayar Tabanlı Nöropsikolojik Test Bataryası ile değerlendirilmiştir. Veriler SPSS 15.0 programı kullanılarak uygun istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiştir. Çalışmaya katılan çocukların ortalama yaşı 10,9±0,8 yıldır. Bilişsel gelişim test puanları ile beden kütle indeksi, üst orta kol çevresi, triseps deri kıvrım kalınlığı ölçümleri ve fiziksel aktivite arasındaki farklar istatistiksel olarak anlamlı değildir (p>0,05). İşlem hızı test puanı sınıflaması ile tüketilen ana öğün sayısı ve ana öğün atlama durumu arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,05). Diyet ile alınan günlük karbonhidrat miktarı, protein miktarı ve enerjinin proteinden gelen yüzdesi, yağ, doymuş yağ ve tekli doymamış yağ miktarı, A vitamini, E vitamini, tiamin, riboflavin, niasin, B12 vitamini, kalsiyum, magnezyum, fosfor, çinko miktarı ile çeşitli bilişsel gelişim test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (p<0,05). Akdeniz diyetine uyumu iyi olan çocukların orta ve düşük uyumu olan çocuklara göre; Akdeniz diyetine uyumu orta olan çocukların düşük olanlara kıyasla nörokognitif indeks, kompozit hafıza, görsel bellek, işlem hızı puanlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05). Akdeniz diyetine uyumu orta ve iyi olan çocukların düşük olanlara göre sözel bellek, psikomotor hız, bilişsel esneklik, basit dikkat, motor hızı puanlarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (p<0,05). Akdeniz diyetine uyumu iyi olan çocukların düşük ve orta olanlara göre karmaşık dikkat puanları ve yürütücü işlev puanları daha yüksektir (p<0,05). Bu çalışmanın sonucunda Akdeniz diyetine iyi uyum gösteren çocukların bilişsel gelişimlerinin daha iyi olduğu belirlenmiştir. Okul çağı çocuklarında Akdeniz diyetinin yaygınlaştırılmasının bilişsel gelişimin iyileştirilmesine katkıda bulunacağı düşünülmektedir.