Ekonomik kalkınmada enerji ve çevresel etkinliğin analizi: Türkiye için bir model önerisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İŞLETME ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERCEM ERKUL
Danışman: Fazıl Gökgöz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Enerji, hem ekonomik gelişimin itici gücü hem de sosyal ilerlemenin temel taşı olarak, toplumların istikrar ve refahına katkıda bulunmada hayati bir öneme sahiptir. Fosil yakıtların giderek azalan rezervleri ve enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar, uluslararası alanda önemli sorunlar yaratmaktadır. Günümüzde ve gelecek senaryolarında, uluslararası enerji talebinin sürekli artacağı ve bu artışın fosil yakıtlara olan bağımlılığın azalması yönünde bir eğilim göstereceği öngörülmektedir. Bu bağlamda, ülkeler fosil yakıtlara alternatif olarak çevreye daha az zarar veren, sürdürülebilir yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelik bir paradigma değişikliği ve evrimsel bir geçiş sürecini teşvik etmektedirler. Enerji ve çevre politikalarının etkinliğini değerlendirmek amacıyla, çeşitli performans modelleri kullanılarak ulusların enerji ve çevre etkinlik skorları hesaplanmalı ve bu skorlar, enerji ve çevre politikalarının çerçevesi içinde karşılaştırmalı bir şekilde analiz edilmelidir. Bu bağlamda çalışmanın amacı, 32 Avrupa ülkesinin enerji ve çevre modelleriyle etkinlik analizinin yapılması ve elde edilen sonuçlar doğrultusunda önerilerde bulunulmasıdır. Etkinlik analizi için parametrik olmayan Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemi kullanılmıştır. Bu analizle beraber, Veri Zarflama Analizi'nin bir parçası olan arzu edilmeyen VZA yaklaşımıyla, 2020-2021 yıllarına ilişkin Avrupa ülkelerinin etkinlik skorları; etkin duruma gelebilmeleri için iyileştirme oranları ve referans kümeleri tahmin edilmeye çalışılmıştır. Analizler sonucunda 2020 ve 2021 yıllarına ilişkin tüm modellerde etkin olan ülkeler İrlanda, Lüksemburg, Kuzey Makedonya ve İsviçre'dir. Buna ek olarak, tüm modellerde ortalama etkinlik skorunun altında yer alan ülkeler ise Avusturya, Belçika, Bulgaristan, Çekya, Estonya, Macaristan, Hollanda, Polonya, Slovakya ve Türkiye'dir. Sınıflanmış Avrupa ülkelerinin tüm yıllarda ve tüm modellerinde Doğu Avrupa bölgesinin etkinlik skorunun, diğer bölgelere göre daha düşük olduğu saptanmıştır. Tüm modellerde ve yıllarda AB-15'in etkinlik skorunun AB-13'ün üstünde yer aldığı görülmüştür. Son olarak, Güneş enerjisi modeli hariç tüm modellerde İskandinav ülkelerinin etkinlik skoru ortalaması, diğer sınıflamış Avrupa bölgelerine göre daha yüksek seyretmiştir. Türkiye; yenilenebilir enerji kaynakları bakımından zengin bir coğrafyaya sahip, fosil yakıtları arz eden (Doğalgaz, katı yakıtlar, petrol ve petrol ürünleri) ülkelere komşu ve bu enerji kaynaklarının aktarımında Avrupa'ya köprü durumundadır. Bu bağlamda, Türkiye'nin ekonomi kalkınmayı sürdürülebilir kılması için enerji kaynaklarını çeşitlendirmesi (yenilenebilir enerji kaynaklarını öncelemesi) ve yeni gelişen teknolojilerle (karbon yakalama, temiz kömür teknolojisi vb.) beraber kademeli olarak fosil yakıt tüketimini, CO2 ve GHG salınımı azaltması önerilmektedir.