19. yüzyılın Sonu 20. Yüzyılın Başlarında Azerbaycan ve Türk Edebiyatı; Hüseyin Cavid, Türk Edebiyatı ile Etkileşimleri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2014

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZHALA BABASHOVA

Danışman: Nurullah Çetin

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Edebiyat, hem sosyal bir araç olan dili kullandığı, hem de toplumların tarih boyunca yaşamış olduğu çeşitli olaylardan beslendiği için sosyal bir kurumdur. Toplumları yönlendiren birçok şair ve yazarda, sosyal içerikli eserler görmek mümkündür. Azerbaycan Türkleri tarihî süreç içerisinde oldukça uzun bir süre bağımsızlık mücadelesi vermiş ve pek çok sıkıntıyla karşı karşıya kalmışlardır. Doğal olarak, daha çok toplumcu bir çizgide ilerleyen Azerbaycan edebiyatı, yaşanan bu olaylardan büyük ölçüde etkilenmiş, bu coğrafyada yaşayan şair ve yazarlar, yaşanan olayları edebî eserlere yansıtarak, gelecek kuşakların millî şuur sahibi olmalarında önemli rol üstlenmişlerdir. 19. yüzyılın sonu 20. yüzyılın başlarında Azerbaycan Edebiyatı üç büyük temayülün etkisi altındadır: Türkiye, İran ve Rusya'nın 20. yüzyılın ilk çeyreğinde siyasî alanda yaşanan birtakım olaylarla Azerbaycan Türkleri üzerinde sansürün kaldırılması Azerbaycan Türklerinin edebî ve siyasî uyanış tarihinde önemli bir devir açmaya muvaffak olmuş, Azerbaycan millî hareketine Türkiye'ye doğru yeni bir istikamet vermiştir. Bu dönemde Azerbaycan'dan Türkiye'ye eğitim ya da başka amaçla gelip Türkiye'deki siyasî, edebî ve kültürel hareketlerden etkilenen aydınların da Azerbaycan kültür ve fikir hareketlerinin Türkiye'nin paralelinde gelişmesine ve etkilenmesine büyük katkıları olmuştur. Bu anlamda sözü edilen sanatçılardan biri olan Hüseyin Cavid, özellikle millî tavır ve hassasiyetleri ile edebiyat alanında öne çıkmış önemli bir isimdir. Hüseyin Cavid'in eserlerini incelediğimiz zaman, Türk tarihine, kültürüne ve edebiyatına ait birçok unsurla karşılaşırız. Cavid, tarihe kaynaklık eden eserlerinde, Türklerin geleneklerine, göreneklerine, âdetlerine ve ahlâkî değerlerine yer vererek; aynı zamanda gelecek kuşakların eğitimi konusunda da katkıda bulunmuştur. Biz, bu araştırmada, Hüseyin Cavid'in eserlerinde ortak bir payda olarak karşımıza çıkan Türk tarihi, Türk edebiyatı ve Türk kültürüne ait bakış açısını karşılaştırma yaparak, bu konudaki benzer ve farklılıkları tespit ederek, yazarın Türk edebiyatı ile etkileşimlerini ortaya koymayı amaçladık.