Uzamış Yas ile Anlamı Yeniden Yapılandırma Arasındaki İlişkiler: Sosyal, Bilişsel, Varoluşsal Faktörlerin Rolü Üzerine Nicel Çalışma ve İntihar Yası Üzerine Nitel Çalışma

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Dil Ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Psikoloji Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: PELİN KARACA DİNÇ

Danışman: Şennur Kışlak

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, uzamış yas ile anlamı yeniden yapılandırma arasındaki ilişkileri sosyal, bilişsel ve varoluşsal faktörler çerçevesinde nicel ve nitel araştırma yaklaşımlarıyla inceleyen kapsamlı bir çalışmadır. Araştırma, birbirini tamamlayan nicel ve nitel olmak üzere iki çalışmadan oluşmaktadır. Nicel bileşende, uzamış yasın anlamı yeniden yapılandırma üzerindeki etkisinde sosyal destek, bilişsel duygu düzenleme stratejileri ve ölüm farkındalığının aracı rolü incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini, çeşitli kayıp deneyimi yaşamış 1.270 kadın katılımcı oluşturmaktadır. Veriler, aracılık ve düzenleyicilik modellerinin test edilmesinde PROCESS makro analizleri ile değerlendirilmiştir. Bulgular, uzamış yasın anlamı yeniden yapılandırma kapasitesini olumsuz yönde etkilediğini; bu ilişkide bilişsel duygu düzenleme stratejileri ve sosyal desteğin aracı rol üstlendiğini ortaya koymuştur. Nitel bileşende ise intihar yoluyla yakın kaybeden 10 katılımcının yas ve anlam yapılandırma deneyimleri Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz (YFA) yöntemiyle derinlemesine araştırılmıştır. Analiz sonucunda, intihar yasına özgü anlam yıkımı, damgalanma, suçluluk ve toplumsal destek eksikliği gibi üst ve alt temalar belirlenmiştir. Araştırma bulguları, uzamış yasın anlamı yeniden yapılandırma sürecini sekteye uğratan bağımsız bir değişken olarak kavramsallaştırılması gerektiğine işaret etmekte; bu bulguların Türkiye'deki kültürel yas örüntüleri ve klinik uygulama açısından önemli çıkarımlar sunduğu değerlendirilmektedir.