Tip 2 diyabet hastalığına ilişkin haberlerin metin madenciliği yöntemi ile incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, SAĞLIK KURUMLARI YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEMA DÖKME YAĞAR
Danışman: Çağdaş Erkan Akyürek
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Toplumlar, haber medyasından sağlık ve sağlık politikaları hakkında çok şey öğrenebilmektedir. Haber medyası, bir sorunun nedenleri, sorunun ele alınmasından kimin sorumlu olduğu ve hangi grupların etkilendiği gibi yayınlarında belirli özellikleri vurgulayarak halkın sorunlar hakkındaki görüşlerini şekillendirebilmektedir. Bu çalışmada, günümüzün önemli bir sorunu ve salgını olarak ifade edilen tip 2 diyabet hastalığı ile ilgili yapılan haberlerin incelenmesi amaçlanmıştır. Türkiye'de faaliyet gösteren beş ulusal gazeteden (Hürriyet, Milliyet, Sözcü, Posta ve Sabah) web madenciliği tekniği ile elde edilen 2047 haber araştırmanın kapsamını oluşturmuştur. Haberlerin incelenmesinde çoğunlukla metin madenciliği teknikleri kullanılmakla birlikte manuel içerik analizinden de faydalanılmıştır. Metin madenciliği teknikleri ile birlikte duygu analizi, kümeleme ve ağ analizleri yapılmıştır. Ayrıca, kelime bulutları, ikili-üçlü n-gramlar ve zaman grafikleri de oluşturulmuştur. Manuel içerik analizinde ise, haberlere ilişkin tanımlayıcı bulgular incelenmiş ve baskın çerçevenin oluşturulması sağlanmıştır. Duygu analizi başlık (%53.2), özet (%60.2) ve içeriklerde (%64.6) çoğunlukla pozitif yönde haberlerin yapıldığını ortaya koymuştur. Yıllar içerisindeki değişimi incelendiğinde ise, duygu analizi ile yıl değişkeni arasında anlamlı bir farklılık tespit edilememiştir (p>.05). İçeriklere ilişkin kümeleme analizinde elbow metodu ile altı farklı kümenin olduğu belirlenmiş ve bu sonuç manuel içerik analizi ile desteklenmiştir. Kelime bulutları ile birlikte başlık, özet ve içerikte en çok kullanılan anahtar kelimelerin "diyabet, şeker, hastalık, sağlık, tedavi, obezite ve risk" olduğu görülmüştür. İkili n-gram analizi ile birlikte "şeker-hastalık, diyabet-risk, kan-şeker, metabolik-cerrahi ve diyabet hastalık" yapılarının kullanıldığı tespit edilmiştir. Üçlü n-gramda ise, "tip-diyabet-risk, tip-diyabet-hastalık, kan-şeker-seviye, endikronoloji-metabolizma-hastalık ve aralık-oruç-diyet" yapılarının kullanıldığı belirlenmiştir. Haberlerdeki baskın çerçevenin tıbbi olduğu (%41.3) ve bunu sırası ile davranışsal (%38.3), sosyo-politik (%11.2) ve diğer (%9.1) çerçevelerin takip ettiği görülmüştür. Tanımlayıcı bulgular açısından bakıldığında, haberlerin %56.5'inde uzmanlara verilmiştir. Diğer yandan, haberlerin önemli bir bölümünde ise, tip 2 diyabetin nedenlerine (%39.3), belirtilerine (%7), önerilere (%48.1), diğer sağlık sorunları ile ilişkilerine (%36), tedavide kullanılan yöntemlere (%14.6) ve tanımlamalara (%11.5) yer verilmediği tespit edilmiştir. Ayrıca, haberlerin sadece %34'ünde uzmanların çalıştıkları kurumlarının yapısı belirtilmiş ve uzmanların da çoğunlukla özel sağlık kuruluşlarında (%33.53) görev yaptığı görülmüştür. Sonuç olarak, Türkiye'deki beş ulusal gazete üzerinde yapılan bu araştırma, kitle iletişim araçlarından haberlerin dikkate alındığı diyabetle ilgili en kapsamlı incelemelerden birisini sunmaktadır. Özellikle diyabetli hastalar noktasında Türkiye'nin Avrupa ülkeleri içerisinde en yüksek orana sahip ülke olması da dikkate alındığında, elde edilen bulguların politika yapıcılar için yol gösterici olabileceği düşünülmektedir. Ayrıca, çalışmada uygulanan model dikkate alınarak sosyal medya veya hastaneye yapılan şikayetler gibi farklı veri kümeleri inceleyen araştırmalar tasarlanabilir.