ADÖLESANLARDA DİYET ASİT YÜKÜ VE BİTKİSEL BAZLI DİYET İNDEKSİNİN MENTAL SAĞLIK İLE İLİŞKİSİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEDA NUR KÖKTÜRK
Danışman: Hülya Yardımcı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Adölesan dönem, büyüme ve gelişmenin hızlı olduğu bir dönemdir. Adölesan dönemde, beslenme alışkanlığını önemli ölçüde etkileyen çok sayıda fizyolojik ve psikolojik değişiklikler meydana gelmektedir. Beslenme, mental sağlık ile doğrudan ilişkilidir ve bu dönemde meydana gelen birçok mental hastalık yetişkin döneme aktarılabilmektedir. Artmış diyet asit yükünün, hafif metabolik asidozise neden olarak, kortizol metabolizmasını değiştirebileceği ve bu yol ile mental sağlığı olumsuz etkileyebileceği düşünülmektedir. Literatürde bitkisel bazlı diyet ve mental sağlık üzerine yapılan çalışmalar sınırlıdır ve bitkisel bazlı diyetin, sağlık üzerinde olumlu etkileri olduğu gösterilse de bitkisel bazlı beslenme, diyet kalitesini yansıtamamaktadır. Bu araştırmada diyet asit yükünün ve bitkisel bazlı diyet indeksinin mental sağlık ile ilişkisinin, bazı biyokimyasal parametreler (kan glukozu, glikozile hemoglobin, kan lipitlleri, kan gazları, ferritin, üriner serbest kortizol, kreatinin, üre, sodyum, potasyum, sodyum/kreatinin oranı, potasyum/kreatinin oranı) ile birlikte değerlendirilmesi ve diyet asit yükü ve bitkisel bazlı diyet indeksinin diyet kalitesi ile ilişkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Mental sağlığın değerlendirilmesinde "Güçler ve Güçlükler Anketi (GGA)" kullanılmıştır. Adölesanların diyet kalitesi, "Çocuklar ve Adölesanlar İçin Akdeniz Diyeti Kalite İndeksi (KIDMED)" ile değerlendirilmiştir. Araştırma, Ankara Şehir Hastanesi Sağlam Çocuk ve Pediatri Polikliniklerine başvuran 11-16 yaş aralığındaki 205 sağlıklı adölesan ile yürütülmüştür. Araştırmaya katılan adölesanların çeşitli antropometrik ölçümleri (vücut ağırlığı, boy uzunluğu, vücut yağ oranı, vücut yağsız vücut kütlesi ve yüzdesi, bel çevresi, triseps deri kıvrım kalınlığı, üst orta kol çevresi) alınmıştır. Adölesanların ortalama beden kütle indeksinin (BKİ) erkeklerde 21,60±4,94 kg/m2, kadınlarda 22,42±4,65 kg/m2 olduğu saptanmıştır. Araştırmaya katılan adölesanların %72,2'sinin diyetinin asidik olduğu belirlenmiştir. Diyet asit yükü ile antropometrik ölçümler, biyokimyasal parametreler, bitkisel bazlı diyet indeksi puan türleri ve GGA alt puan türleri arasında ilişki saptanmamıştır. Ancak kan pH'si arttıkça "duygusal sorunlar" "akran sorunları" ve "toplam güçlük" puanlarının arttığı belirlenmiştir (p<0,05). Bu durum, hafif metabolik asidozisin mental sağlığı etkileyebileceğini göstermektedir. Adölesanların yaklaşık yarısı, Akdeniz diyetine orta derecede uyum göstermektedir ve bu durumu sırası ile düşük uyum ve iyi uyum dereceleri takip etmektedir. Adölesanların ortalama sağlıklı bitkisel bazlı diyet indeksi puanı (hPDI) 55,6±6,86, sağlıksız bitkisel bazlı diyet indeksi puanı (uPDI) 56,09±7,92 ve genel bitkisel bazlı diyet indeksi puanı (gPDI), 53,76±6,55 puandır. Akdeniz diyetine uyum grupları arasında hPDI ve uPDI puanları farklı olduğu saptanmıştır (p<0,05). Bitkisel bazlı diyet indeksi puan türleri ile GGA alt puanları arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır ancak, "akran sorunları" puanının, hPDI puanı arttıkça azalma eğiliminde olduğu belirlenmiştir (p=0,057). Adölesanların diyet ile aldığı demir miktarı arttıkça "duygusal sorunlar" puanının azaldığı; enerjinin proteinden gelen oranı arttıkça "sosyal davranışlar" puanının arttığı saptanmıştır (p<0,05). Bu araştırma bitkisel bazlı beslenmenin, diyetin asiditesinin ve diyet kalitesinin mental sağlık ile ilişkisinin değerlendirildiği ilk araştırma olup, yeni araştırmalara öncülük yapacaktır.