Çocuk romanlarındaki çocuk kahramanların toplumsal cinsiyetbağlamında sosyal beceri temsillerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Güzel Sanatlar Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF DUMANLI
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Yasemin Esen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çocuk kitapları, çocuğa erken yaşta toplumsal normların ve değerlerin sunulduğu bir araç niteliği taşıdığı için toplumsal cinsiyetin inşasında önemli bir rol oynar. Toplumsal cinsiyet kimliğinin gelişiminde önemli rol oynayan çocuk kitaplarında toplumsal cinsiyete ilişkin kalıpyargılarla yüklü açık ve örtük iletiler olduğu, özellikle kadınların ve kız çocukların sınırlı rollerle ve özelliklerle betimlendiğini ortaya koyan çok sayıda araştırma söz konusudur. Çocuklar için yetişkinler tarafından hazırlanan kitapların, çocukların toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin kalıplarını güçlendirebilme ya da kalıplaşmış toplumsal cinsiyet rollerine meydan okuyacak seçenekler sunarak bu kalıpları kırabilme işlevleri, alanyazındaki önemli tartışma konularından biri olmaya devam etmektedir. Toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasında çocukların, toplumsal cinsiyet rollerini ve kalıpyargılarını sorgulayabileceği nitelikli çocuk kitapları ile buluşturulması önemlidir. Bu çalışmanın amacı, çocuk romanlarındaki çocuk kahramanların toplumsal cinsiyet bağlamında sosyal beceri temsillerinin incelenmesidir. Nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman analizi deseninde gerçekleştirilen bu araştırmanın veri kaynağını ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenen 2010-2017 yılları arasında basılan ve 8-10, 10-12 yaş aralığındaki çocuklarına seslenen 32 telif ve 32 çeviri olmak üzere toplam 64 çocuk romanı oluşturmaktadır. Verilerin çözümlenmesinde içerik çözümlemesi tekniği kullanılmıştır. Araştırmada bağlam birimi olarak "izlek" (tema) seçilmiştir. "Atılganlık becerileri", "sosyal uyum becerileri" ve "eleştirel düşünme becerileri" ana temaları ve alt kategorilerin yorumlanmasında sıklık (frekans) ve yüzde puanlarından yararlanılmıştır. Bu araştırmadan elde edilen bulgulara göre, çalışma kapsamında incelenen telif çocuk romanlarında kız çocuk kahramanlar, atılganlık becerilerinde daha etkin temsil edilirken sosyal uyum becerileri ile eleştirel düşünme becerilerinde kız ve oğlan çocuk kahramanlar benzer özellikler taşımaktadır. Çeviri çocuk romanlarında kız çocuk kahramanlar, sosyal uyum becerilerinde daha etkin temsil edilirken atılganlık ve eleştirel düşünme becerilerinde kız ve oğlan çocuk kahramanlar benzer özellikler taşımaktadır. Çeviri çocuk romanlarındaki kız çocuk kahramanlar sosyal uyum becerilerinde, telif çocuk romanlarındaki kız çocuk kahramanlar ise eleştirel düşünme becerilerinde daha etkin temsil edilmiştir. Atılganlık becerilerinde telif ve çeviri çocuk romanlarındaki kız çocuk kahramanlar arasında farklılık bulunmamaktadır. Çeviri çocuk romanlarındaki oğlan çocuk kahramanları, atılganlık becerileri ile sosyal uyum becerilerinde daha etkin temsil edilmiştir. Eleştirel düşünme becerilerinde telif ve çeviri çocuk romanlarındaki oğlan çocuk kahramanlar arasında farklılık izlenmemektedir.