Türkiye metal sektöründe fabrika rejimi mücadeleleri: 1960-1980 dönemi Arçelik örneği

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ONUR CAN TAŞTAN

Danışman: METİN ÖZUĞURLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada Türkiye sendikacılık tarihinin özel bir dönemi olan 1963 ve 1980 yılları arasında, madeni eşya sektöründeki özel işletmelerde yaşanan sınıf mücadelerinin temel özelliklerinin anlaşılabilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla söz konusu dönemde yaşanan mücadelelere damgasını vurmuş olan Türkiye Maden-İş ile MESS arasındaki mücadeleler konu edilmiştir. Maden-İş ile MESS arasındaki mücadeleler 1964 MESS Grevleri ile başlamış ve 1977-1980 yıllarında gerçekleşen grev dalgası 12 Eylül darbesiyle sonuçlanmıştır. Bu çalışma söz konusu mücadeleleri vakıa çalışması ile incelemekte ve Arçelik'in Sütlüce'de kurulmuş ama 1968 yılında Çayırova'ya taşınmış olan ana fabrikasına odaklanmaktadır. Arçelik bu amaca dönük bir çalışma için uygun bir örnek teşkil etmektedir zira 1964 MESS grevlerinin, 1960'ların ikinci yarısında Maden-İş cisimleşecek olan işçi hareketlerinin, 15-16 Haziran 1970 Direnişinin ve 1977-1980 yılları arasındaki grev dalgasının tamamında yer almıştır. Bu çalışmada esas olarak Arçelik, Maden-İş ve MESS'e ait yayın ve arşiv belgeleri ve söz konusu dönemde Arçelik'te çalışmış olan Maden-İş üye, temsilci ve yöneticileriyle yapılan sözlü tarih görüşmelerine kullanılmıştır. Çalışmanın temel iddiası, incelenen dönem boyunca yaşanan mücadelelerin fabrika rejimi üzerine bir mücadele olarak anlaşılması gerektiğidir. Çalışmanın temel sonucu, fabrika rejimi üzerine yaşanan bu mücadele iki temel eksende gerçekleşmiş olmasıdır: (i) sendikal örgütlenmenin üretim noktasındaki konum ve işlevi, (ii) emek üzerinde bir denetim aracı olarak ücret sistemi ve yapısı.