Hadis usûlü ilminin doğuşu ve gelişimi Hicrî ilk III asır
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, HADİS ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ABDULLAH ÇELİK
Danışman: BÜNYAMİN ERUL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hadis usûlü, Hz. Peygamber'e isnâd edilen haberlerin aslına uygun nakli ve ona aidiyetini belirleme amacıyla konulan prensipleri belirleyerek bunlarla ilgili terimleri konu edinen bir ilimdir. Sözü edilen temel ilkelerin büyük çoğunluğu rivayet, tedvin ve tasnif döneminde olmak üzere tarihî süreçte ihtiyaca göre belirlenmiş, uygulanmış ve geliştirilmiştir. Bu çalışma, hadisle ilgili rivayet prensiplerini ve oluşan kavramları tarihi süreç içindeki gelişimini incelemeyi hedeflemiştir. Giriş bölümünde, araştırmanın kapsamı, tezin yöntemi ve kullanılan kaynaklara dair bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde, Hz. Peygamber'in haber nakline verdiği önem ve tetkik Kur'an-ı Kerim'de haber nakli ve bunların sonraki nesillere bıraktığı etki ele alınmıştır. Sahâbe neslinin hadis nakil ve rivayetinde gösterdikleri tetkik ve denetim faaliyetleri râvî ve mervî ile ilgili ıstılahların ortaya çıkışına değinilmiştir. Tâbiûn döneminde hadis usûlüne kaynaklık edecek uygulamalar, ıstılahlar ve bu ıstılahların genel özellikleri araştırılmıştır. Bir geçiş dönemi olan tebeu't-tâbiîn'in zamansal sınırı tespit edilmeye çalışılmış ve bu dönemde yazılan kaynaklar ve hadis usûlü konularının kimler tarafından kullanıldığı tetkik edilmiştir. İkinci bölümde hicrî III. asırda hadis usûlüne kaynaklık eden temel dört eser ele alınmıştır. Bunlar, Şâfiî'nin er-Risâle'si, Müslim'in Mukaddime'si, Tirmizî'nin el-İlelü's-Sağî'ri, Risâletu Ebî Dâvud'dur. Bu eserlerin ele aldığı hadis usûlü incelenerek bazı ıstılahları kullanmada ilk oluşları değerlendirilmiştir.. Üçüncü bölümde ise mutekaddimûn ve muteahhirûn hadisçilerin kullandığı hadis usûlü kavramları arasındaki farklar ile gelişmeye değinilmiştir. Örneklerle yapılan karşılaştırmalar sonucunda müteahhirûn hadis usûlcülerin yaptıkları tanımlarla mutekaddimûn hadisçilerin hadis ıstılahlarını anlamanın yanlış sonuçlara götüreceğine vurgu yapılmıştır.