Cinsel istismar mağduru çocukların adli görüşmesini yürüten profesyonellerin ikincil travmatik stres, tükenmişlik ve mesleki doyum düzeyleri ile ilişkili değişkenler: Türkiye örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ADLİ PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLÇİN ORHAN
Danışman: BETÜL ULUKOL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye çocuk izlem merkezlerinde görev alan adli görüşmecilerin ikincil travmatik stres, tükenmişlik ve mesleki doyum düzeyleri ile ilişkili değişkenlerin saptanmasıdır. Kurum uygulama izni alınan 26 çocuk izlem merkezinde aktif hizmet sunan ve çalışmaya katılmaya gönüllü olan 106 adli görüşmeciden oluşan örnekleme Kişisel ve Mesleki Bilgi Formu, Yardım Çalışanları İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği, Stresle Başaçıkma Tarzları Ölçeği ve Kısa Semptom Envanteri sunulmuştur. Elde edilen veriler; bağımsız örneklemler için t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis testi, Tukey testi, Games-Howell testi, Dunn-Bonferroni testi, çoklu doğrusal regresyon analizi ve korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı istatistik ışığında, katılımcıların büyük bir oranının (%90,6) çalışma alanına özgü olarak düzenli şekilde süpervizyon desteği almıyor olduğu, yine büyük bir oranının (%87,7) icra ettiği iş karşılığında kendisine ödenen ücreti yeterli bulmadığı tespit edilmiş olup vardiya düzeni açısından Türkiye çocuk izlem merkezleri arasında bir standardizasyon bulunmadığı dikkati çekmiştir. Mesleki doyum, tükenmişlik, ikincil travmatik stres, stresle etkili başaçıkma tarzı, stresle etkisiz başaçıkma tarzı ve psikolojik belirti düzeyi bu çalışmanın ana değişkenleri olarak kabul edilmiştir. Ana değişkenlerin birbiriyle olan ilişkilerine bakılmış, ana değişkenler ile arasında anlamlı fark olabileceği düşünülen bağımsız değişkenler katılımcılara alanyazın çalışmaları ışığında hazırlanmış olan Kişisel ve Mesleki Bilgi Formu ile sunulmuştur. Bu form üzerinden katılımcılara, konunun daha derinlemesine incelenmesini sağlamak amaçlı bir açık uçlu soru yöneltilmiştir. Yapılan analizler sonucunda mesleki doyum ile yaş, cinsiyet, meslekte çalışma süresi, kişisel travmatik yaşantı geçmişi değişkenleri, tükenmişlik ile yaş, eğitim durumu, vaka tartışmalarında bulunma, yeterli düzeyde fiziksel egzersizde bulunma, düzenli ve sağlıklı beslenme, 30 günde yürütülen adli görüşme sayısı değişkenleri, ikincil travmatik stres ile adli görüşmeci olarak çalışma süresi, yeterli düzeyde fiziksel egzersizde bulunma, düzenli ve sağlıklı beslenme değişkenleri, stresle etkili başaçıkma tarzı ile cinsiyet değişkeni, psikolojik belirti düzeyi ile yaş ve yeterli düzeyde fiziksel egzersizde bulunma değişkenleri arasında anlamlı düzeyde fark olduğu saptanmıştır. Katılımcıların mesleki doyum düzeyi arttıkça stresle etkili başaçıkma tarzı kullanma düzeyinin arttığı; stresle etkisiz başaçıkma tarzı kullanma ve psikolojik belirti düzeylerinin azaldığı tespit edilmiştir. Tükenmişlik düzeyi arttıkça stresle etkisiz başaçıkma tarzı kullanma ve psikolojik belirti düzeylerinin arttığı; stresle etkili başaçıkma tarzı kullanma düzeyinin ise azaldığı saptanmıştır. İkincil travmatik stres düzeyi arttıkça psikolojik belirti düzeyinin de arttığı bulunmuştur. Stresle etkili başaçıkma tarzı kullanma düzeyi arttıkça psikolojik belirti düzeyinin azaldığı, stresle etkisiz başaçıkma tarzı kullanma düzeyi arttıkça psikolojik belirti düzeyinin arttığı saptanmıştır. Ana değişkenler arasında çoklu ilişkilerin belirlenmesine yönelik yapılan çoklu doğrusal regresyon analizine göre; mesleki doyumu stresle etkili başaçıkma tarzı ve psikolojik belirti düzeyinin yordadığı, tükenmişlik, ikincil travmatik stres ve stresle etkisiz başaçıkma tarzını psikolojik belirti düzeyinin yordadığı, stresle etkili başaçıkma tarzını mesleki doyumun yordadığı, psikolojik belirti düzeyini ise stresle etkisiz başaçıkma tarzı, tükenmişlik ve ikincil travmatik stresin yordadığı belirlenmiştir. Katılımcıların en fazla oranlarda, yönetimsel ile yasal düzenleme ve makro yönetsel sistem ile ilgili sorun ve çözüm önerileri belirttiği görülmüştür. Türkiye çocuk izlem merkezleri işleyişinin yazılı bir düzenleme ile standardize edilmesi, kurumsal desteğin ve iş motivasyonunun artırılması, adli görüşmecilerdeki eşduyum yorgunluğuna yönelik olarak koruyucu ve destekleyici hizmetlerin geliştirilmesi, konu ile ilgili yeni çalışmaların yapılması gerekli görülmüştür. Anahtar Sözcükler: Adli Görüşmeci, İkincil Travmatik Stres, Tükenmişlik, Mesleki Doyum, Stresle Başaçıkma Tarzı.