Timurlu Çağı sanatı ve Osmanlı mimarisi ile bir karşılaştırma denemesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SANAT TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2006
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF KÖK
Danışman: ZİYA KENAN BİLİCİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Başlıca özellikleri geometrik tasarım ilkeleri olan Timurlu mimarisi, bugünküİran, Afganistan, Özbekistan ve Kazakistan'ın bazı bölgelerini içeren bir alanayayılmıştır; dolayısıyla, İran'ın batısındaki Karakoyunlu&Akkoyunlu bölgelerini dekapsamaktadır. Gerek Timurlu, gerekse Karakoyunlu&Akkoyunlu sanat mirası,yerleşik ve göçebe kültür unsurlarını birarada bünyesinde barındırmaktadır.Bu kozmopolit atmosfer içerisinde Timurlular, yeni bir sentez oluşturmuşlardır.Celâyirliler ve Muzafferûler kanalıyla İlhanlı mimarû mirası üzerinde şekillenen 15.yüzyıl Timurlu/Türkmen mimarûsinin başlıca özellikleri, haçvari planlı kubbeli odalar,?kemer ağı? denilen örtü sistemleri, karmaşık mukarnaslı tonozlar ve son derece özenligeometrik süslemelerdir. Bu özellikler, daha sonra Safevi ve Mughal mimarileriniolduğu kadar Osmanlı mimarisini de etkileyecektir. Anadolu ile gerçekleşen buetkileşim, büyük ölçüde Moğol istilaları sırasında Anadolu'dan/Anadolu'ya göç ettirilensanatçılar sayesinde gerçekleşmiştir. Ayrıca, coğrafi açıdan İran'dan Anadolu'ya kadargeniş bir alana yayılan Akkoyunlu&Karakoyunlu devletlerinin de, Timurlu ve Osmanlısanatları arasında aracı rolü oynadığı söylenebilir. Timurlu/Türkmen sahasındanTebriz'deki Gök Mescit ve Meşhed'deki Mescid-i Şah gibi bazı yapılar, gerek plan tipigerekse mimari süsleme bakımından, Yeşil Cami gibi Bursa tipi Osmanlı camileriylebüyük benzerlik gösterir. 15. yüzyıl Osmanlı çinileri de, yerli yardımcılarla çalışan İrankökenli göçmen sanatçılara atfedilmektedir. 15-16. yüzyıllar boyunca, ?Tebrizli ustalar?adı verilen atölyeye mensup sanatçıların, Bursa, Edirne ve İstanbul'daki pek çokyapının dekorasyonunu üstlendikleri bilinir. Bir kısmı yabancı, bir kısmı da Anadolukökenli olan bu sanatçılar, Timurlu mimarisinin başlıca özelliklerinden olan cuerda secatekniği ile Çin taklidi mavi-beyaz seramiklerden esinlenerek, Timurlu stilinin yerel birversiyonunu Anadolu'da çalıştıkları yapılarda uygulamışlardır. Semerkand, Herat veTebriz'deki Timurlu-Türkmen saraylarında şekillenen ve yoğun biçimde chinoiserieunsurları içeren Timurlu stili, bu yolla Osmanlı sanatına aktarılmış ve 16. yüzyılsonlarına kadar etkinliğini sürdürmüştür.