Bâ Alevî tarikatı ve temel esasları

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEMİH BEKÇİ

Danışman: Vahit Göktaş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu Çalışmada hicrî VII. asırda Yemen'in Terim şehrinde kurulan Bâ Alevî tarikatı, kolları, şeyhlerinin eser ve tasavvufî görüşleri incelenmiştir. Tarikatın kurucusu, el-Fakîhu'l-Mukaddem ve el-Üstâzu'l-Âzam lakaplarıyla tanınan Muhammed b. Ali'dir. Tarikat, Alevî b. Abdullah b. Ahmed b. İsa'ya nisbetle Bâ Alevî veya Aleviyye adını almıştır. Temel öğretileri ilim, amel, vera', havf ve ihlâs olan tarikat, kendine has âdâp, usûl ve erkânlarla müstakil bir hüviyet kazanmıştır. Şâzeliyye ve İmâm Gazzâlî'nin sünnî İslâm metotlarını mezceden yeni bir anlayışı ortaya çıkarmıştır. Silsilesinin tamamının ehl-i beytten meydana gelmesi kendisini diğer tarikatlardan ayıran başlıca özelliklerindendir. Yaklaşık sekiz asır kadar bir geçmişe sahip olan tarikat, zaman içerisinde Âlu's-Sakkâf, Ayderûsiyye, Haddâdiyye, Attâsiyye ve Bâ Fakîh gibi kollara ayrılmış, bu kollar içerisinden de pek çok âlim, sûfî, şair ve düşünür yetişmiştir. İslâmî ilimlere dair özellikle de tasavvuf alanında kaleme aldıkları eserler, İslâm düşünce literatürüne büyük katkı sağlamıştır. Bâ Alevî tarikatı şeyhleri, itikâdî açıdan Eş'arî, fıkhî yönden de Şâfiî mezhebine mensupturlar. Sünnî din anlayışına sahip olan tarikat şeyhleri İslâm'ın yayılması için büyük uğraşlar vermişlerdir. Hindistan, Endonezya, Singapur, Malezya ve Doğu Afrika başta olmak üzere dünyanın farklı bölgelerinde etkili olmayı başararak pek çok kişinin İslâm dini ile tanışmasına vesile oldukları gibi tarikatın o bölgelerde de yayılmasını sağlamışlardır. Pâyitaht'a ilmî seyahatler düzenleyerek Osmanlı Devleti ile de etkileşim içerisinde olan Bâ Alevîler günümüzde az da olsa bu etkileşimi devam ettirmektedirler. Bâ Alevîler, kurdukları medrese, zâviye ve ribâtlarla günümüzde Yemen, Suudi Arabistan, Doğu Afrika, Doğu Asya ve Hint alt kıtası ülkeleri başta olmak üzere dünyanın pek çok yerinde varlığını devam ettirmektedirler. Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Bâ Alevî, Aleviyye Tarikatı, Yemen, Terim, Hadramevt, Ayderûsiyye, Haddâdiyye, Attâsiyye.