Azerbaycan-Avrupa ilişkilerine Rusya ve Türkiye`nin yeri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2004
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELDAR ALİYEV
Danışman: EREL TELLAL
Özet:Özet 1991 yılında bağımsızlığını elde ettikten sonra, Azerbaycan Batı yönlü dış politika izlemeye çalışmıştır. Özellikle Avrupa devletleri ve kurumları ile işbirliğini geliştirmek ve bu kurumlarda yer almak, Azerbaycan dış politikasının hedeflerinden biri olmuştur. Azerbaycan - Avrupa ilişkilerinin gelişmesi, 1990'h yıllara kadar bu devlete yabancı olan demokrasi, insan hakları, serbest piyasa ekonomisini de gündeme getirecektir. Çünkü, Avrupa devletleri ve AB başta olmak üzere Avrupa kurumlan, dış politikalarında bu konulara öncelik vermektedirler. Azerbaycan, bağımsızlık sonrası yasal reformlar konusunda Avrupa Konseyi ile işbirliği yapmaktaydı. 1996 yılında "özel davetli" statüsü ile bu kuruma katılan Azerbaycan, 2001 yılında tam üyelik elde etti. Azerbaycan'ın AB ile ilişkileri, 22 Nisan 1996'da imzalanan Ortaklık ve İşbirliği Anlaşması ve TACIS programı çerçevesinde yürütülmektedir. AB'nin TACIS programı çerçevesinde başlattığı TRACECA ve INOGATE projelerinde de Azerbaycan'a önemli yer verilmiştir. Azerbaycan - Avrupa ilişkilerinin güvenlik boyutu da, bağımsızlıktan beri Ermenistan'la savaş yaşayan, Rusya ve İran gibi dış tehditlerle karşı karşıya kalan Azerbaycan açısından önemlidir. Azerbaycan Dağlık Karabağ sorununu AGİT çerçevesinde çözmeye çalışmakta, ayrıca uzun vadeli güvenlik politikaları açısından NATO ile ilişkilerini geliştirmekte ve Barış İçin Ortaklık programı çerçevesinde işbirliğinde bulunmaktadır. Aynı zamanda Azerbaycan, çok uluslu şirketleri kendi yanına çekerek, sorunların çözümünde uluslararası destek elde etmeye çalışmaktadır. 133Rusya ve Türkiye, Azerbaycan'ın Avrupa ile ilişkilerinde önemli rol oynayan iki devlettir. Batılı devletler hem Azerbaycan'ı eski SSCB devletleri ile beraber değerlendirmekte, hem de bölgenin Rusya'nın etki alanı olduğunu kabul etmektedirler. Türkiye ise Azerbaycan'ın gelişmesi için Batılı değerlere sahip bir model ülkedir. İkisi arasındaki rekabetin en çok görüldüğü alan petrol boru hatlarıdır. Çünkü petrol boru hattının geçeceği ülke sadece ekonomik açıdan değil, jeopolitik açıdan da kazançlı çıkacaktır. Her ne kadar Batılı gözlemciler, Azerbaycan' m ve Orta Asya Cumhuriyetleri'nin Avrupa ile ilişkilerini doğrudan kurmak istediklerini söyleseler de, AB - Türkiye ilişkilerinin gelişimi, AB'nin bu bölgeye yönelik politikalarında da belirleyici olacaktır. 134