Aile temelli atılganlık psikoeğitim programının ergenlerin siber zorbalık ve öz saygıları üzerindeki etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VEYSEL SÜMER
Danışman: TÜLİN ŞENER KILINÇ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ergenlerin dijital ortamda karşılaştıkları riskli davranışlardan biri olan siber zorbalık ve siber mağduriyet, onların psikososyal gelişimlerini olumsuz yönde etkileyen önemli problemler arasında yer almaktadır. Özellikle öz saygı ve aile katılımı gibi koruyucu faktörlerin güçlendirilmesi, bu olumsuz etkilerin azaltılmasında kritik bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda, geliştirilen aile temelli atılganlık psikoeğitim programının ergenlerin siber zorbalık, siber mağduriyet, öz saygı ve aile katılımı düzeyleri üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırma Mardin ilinde 2024–2025 eğitim-öğretim yılında ortaöğretim kademesinde eğitimine devam eden ergenler (n = 48, Myaş = 16,4, SD = 0,65) ve ebeveynleriyle (n = 48) yürütülmüştür. Araştırmada ön test, son test ve izleme testi ölçümlerini içeren yarı deneysel desen kullanılmıştır. Veri toplama sürecinde Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri-II, Kendine Saygı Ölçeği, Aile Katılımı Ölçeği – Öğrenci Formu ve Aile Katılımı Ölçeği – Veli Formu uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, deney grubundaki ergenlerin siber zorbalık ve siber mağduriyet düzeylerinde azalma olduğunu, ancak bu değişimin istatistiksel olarak anlamlı bulunmadığını ortaya koymuştur. Buna karşın, öz saygı ve aile katılımı değişkenlerinde anlamlı artışlar gözlenmiştir. Ayrıca ebeveynlerin aile katılımına ilişkin bildirimlerinde de istatistiksel olarak anlamlı bir artış elde edilmiştir. Bu sonuçlar, programın özellikle öz saygı ve aile katılımı boyutlarında etkili olduğunu, siber zorbalık ve mağduriyet üzerinde ise azalma eğilimi gözlenmesine karşın bu değişimin istatistiksel olarak anlamlı olmadığını göstermektedir. Araştırma, okul psikolojik danışmanları için ergenlerde öz saygı ve aile katılımını güçlendirmeye yönelik programların uygulanmasına; ebeveynler için ise dijital dünyada çocuklarına rehberlik etme ve aile içi iletişimi artırmaya yönelik destekleyici çalışmaların önemine işaret etmektedir. Bu çalışma kapsamında geliştirilen aile temelli yapılandırılmış programın aracılığıyla alanyazına ve bu konuda yapılacak uygulamalara katkı sağlayacağı düşünülmektedir.