Kitabu`l-İdrak li Lisani`l-Etrak'te fiiller (Kitabu`l-İdrak li Lisani`l-Etrak'teki fiiller temelinde eski ve bugünkü Kıpçak dil alanında fiiler üzerine tarihi karşılaştırmalı bir gramer ve ...) (2 cilt)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1999
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: A. MELEK ÖZYETGİN
Danışman: Fatma Sema Özönder
Özet:(Özyetgin, A. Melek, "Kitâbu'l-İdrâk ü lisini'l-Etrâk'te Fiüler (Kitâbu'l-îdrâk ü üsâni'l-Etrâk'teki Fiiller Temelinde Eski ve Bugünkü Kıpçak Dil Alanında Fiiller Üzerine TariM-Karşılaştırmalı Bir Gramer ve Sözlük Denemesi", Doktora Tezi, Tez Danışmam: Prof.Dr. F. Sema Barutçu özönder, X+889 sayfa) ÖZET Bu çalışma, Memlûk-Kıpçak sahası eserlerinden Kitâbu'l-îdrâk li Lisâni'l- Etrâk'in sözlük ve gramer kısımlarındaki fiil malzemesi üzerinde tarihî ve çağdaş Kıpçak Türk dili alanının tarihî-karşılaştırmalı bir gramer ve sözlük denemesidir. Tez çalışmamızın konusunu Kitâbu'l-İdrâk li lisâni'l-Etrâk'İD. sözlük kısmındaki fiiller ile gramer kısmındaki fiille ilgili dil malzemesi oluşturmaktadır. Bu malzeme, belirli bir korpus alam ile sınırlandırılan tarihî ve çağdaş Kıpçak alanında, gramatikal ve leksikal semantik bakımından incelenmeye çalışılmıştır. Tezimizin amacı, Kî' in fiile dayalı söz varlığının ve gramer bilgilerinin temelinde, Kıpçak Türkçesinin şekillenme ve gelişme sürecini ortaya koymak ve Genel Türk dili içindeki yerini tayin etmek, Eski Kıpçak diyalekt alam ile Modern Kıpçak diyalekt alam arasındaki ilişkilerin ve uygunlukların boyutunu ve seyrini tespit etmektir. 889 sayfa olan tezimiz, üç ana kısım allında yer alan 8 bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın Giriş kısmında konu ve konunun ele alınma, incelenme yöntemleri ve korpus hakkında bilgi verilmiştir. Tezimizin I. Kısmında yer alan 1. Bölüm'de Kıpçak Türklerinin genel siyasî ve kültür tarihi ile Memlûk-Kıpçak sahasındaki Türk etnik durumu hakkında bilgi verilmiştir. 2. Bölüm'de Kıpçak Türkçesinin şekillenmesi ve gelişmesi meselesi üzerinde durulmuştur. 3. Bölüm, Kıpçak sözlükçülüğünün genel özellikleri verilmiş, tez çalışmamıza konu olan Kitâbu'l-İdrâk li Lisânı 'l-Etrâk'in içeriği, tertip şekli, nüshaları ve diğer sözlüklerden ayrılan özelliklerinin verildiği bir bölümdür. Bu bölümde, Eski Kıpçak sahasının sözlük ve gramerleri hakkında ana hatlarıyla bilgiler verilmiştir. II. Kısmı' da yer alan 4. Bölüm'de Kitâbu'l-İdrâk li Lisâni 'l-Etrâk'in tarihî ve çağdaş Kıpçak alam dahilinde yazım ve ses bilgisi bakımından incelemesi yapılmıştır. S. Bölüm'de şekil bilgisi bakımında Kitâbu'l-İdrâk li Lisâni'l-Etrâkfin fiil ve fiille ilgili gramer malzemesi, tarihî ve çağdaş Kıpçak dilalanı île de karşılaştırılarak incelenmeye çalışılmıştır. 6. Bölüm' de Kitâbu'l-îdrâk li Lisâni'l-Etrâk'm söz dizimi bakımından gösterdiği özellikler genel hatlarıyla ele alınmıştır. 7. Bölüm' de Kitâbu'l-îdrâk li Lisâni'l-Etrâk'm. söz varlığının özellikleri üzerinde durulmuş ve söz varlığının teşkilinde rol alan unsurlar değerlendirilmiştir. Ayrıca Kİ' in söz varlığının diğer Memlûk-Kıpçak sözlükleriyle karşılaştırması da yapılmış ve Kıpçak sözlükleri arasındaki uygunluklar, benzer ve farklı yanlar sebepleriyle ortaya konulmaya çalışılmıştır. 8. Bölüm'de Kİ'in fiil temelindeki söz varlığının leksikal anlam bilimi bakımından genel bir incelemesi yer almaktadır. Çalışmamızın İÜ. Kısırımda KÎ'teki fiillerin Eski Türkçe döneminden itibaren tarihî ve çağdaş Kıpçak sahasındaki durumunu karşılaştırmalı olarak ortaya koyan Kitâbu 'l-îdrâk li Lisânı 'l-Etrâfin fiil sözlüğü yer almaktadır. Çalışmamızın sonuna KÎ'teki fiillerin Arap alfabesi düzenine göre orijinal metindeki dizini de eklenmiştir. Tezin son kısmında Kaynaklar eklenmiştir. 887