Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İbni Sina Hastanesi Aile Hekimliği polikliniğine başvuran hastalarda aşırı teşhis ile ilgili bilgi ve görüşün değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OZAN ŞENGÜL
Danışman: MEHMET UNGAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İbni Sina Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniğine başvuran hastalarda aşırı teşhis ile ilgili bilgi ve davranışın değerlendirilmesi Giriş ve Amaç: Tıp mesleğine güven, doktorların önce zarar verme ilkesini korumasına dayanmaktadır. Ancak tıbbi uygulamaların bir bölümü sağlığı teşvik etmeye aykırı şekilde genişlemektedir. Bu da kaynakların gereksiz kullanımına daha da fazlası hastaya zarar verilmesine neden olabilmektedir. Bu olası zararlardan biri de aşırı teşhistir. Aşırı teşhis, herhangi bir belirti ve rahatsızlık vermeyen veya ölümle sonuçlanmayacak bir hastalığa tanı konması olarak tanımlanmaktadır. Aşırı teşhis tarama testlerinden, hassaslığı artmış tanısal testlerin kullanımından, rutin muayenelerdeki rastlantı bulgular, tanı ölçütlerinin genişletilmesinden kaynaklanabilmektedir. Çalışmamızın amacı, polikliniğe başvuran hastaların kanser(ca) tarama programları(kolorektal ca, serviks ca, meme ca) hakkındaki bilgilerini değerlendirerek, aşırı teşhis ile ilgili bilgi ve görüşlerini belirlemek. Aşırı teşhis bilgi düzeylerini etkileyen faktörleri saptayabilmektir. Gereç Yöntem: Çalışmamız, 05.03.2018-05.05.2018 tarihleri arasında polikliniğimize başvuran ve çalışmaya katılmayı kabul eden 229 hasta ile yapılmıştır. Çalışmaya alınan hastalara sosyodemografik özellikleri içeren, kanser taramaları ve aşırı teşhis hakkında bilgi ve görüşlerini değerlendiren sorular bulunan anket verilerek yanıtlaması istendi. Daha sonra değerlendirmek için anketler geri toplandı. Verilerin analizi SPSS v20 paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Grup sayısı iki olduğunda gruplar arasında ortalamalar yönünden farkın önemliliği t testi ile ortanca değerler yönünden farkın önemliliği Mann Whitney U testi ile değerlendirilmiştir. Grup sayısı ikiden fazla olduğunda gruplar arasında ortalamalar yönünden farkın önemliliği ANOVA Varyans Analizi testi ile ortanca değerler yönünden farkın önemliliği Kruskal Wallis testi ile araştırılmıştır. Nominal değişkenler Pearson Ki-Kare veya Fisher Exact testi ile değerlendirilmiştir. Sonuçlar p<0,05 için istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmamıza 229 kişi katılmıştır. Çalışmaya katılan hastaların yaş ortalaması 36,07±11,4 idi. Hastalara aşırı teşhis terimini duyup duymadıklarını sorulduğunda yalnızca %16,2'si daha önce duyduğunu belirtmiştir. Kolorektal kanser, serviks kanseri, meme kanseri, tarama testi ve sıklığını doğru bilen hastaların sırasıyla %17.3'ü, %19,2'si, %22,5'i daha önce aşırı teşhis terimini duyduğunu belirtti. Çalışmaya katılan hastaların yalnızca %17,9'u aşırı teşhis terimini doğru tanımlayabilmiştir. Daha önce aşırı teşhis terimini duyduğunu belirtenlerin %35,1'i aşırı teşhis terimini doğru tanımlayabilmiştir. Çalışmaya katılan hastaların %10,5'i daha önce doktorunun tarama testleri ile aşırı teşhis konabileceğinden bahsettiğini belirtti. Sonuçlar: Çalışmamızda kolorektal kanser, serviks kanseri, meme kanseri tarama testi ve sıklığını bilme ile aşırı teşhis terimini duyma veya doğru tanımlama arasında bir ilişki saptanmamıştır. Çalışmamızın en önemli sonuçlarından biri, katılımcıların büyük çoğunluğunun aşırı teşhis terimini daha önce duymamış olduğudur. Aşırı teşhis terimini duyanların büyük kısmı da aşırı teşhisi yanlış tanımlamıştır. Bunun yanında aşırı teşhisi daha önce duyduğunu belirten hastalar aşırı teşhis terimini daha doğru tanımlayabilmiştir. Yaş ve cinsiyet, aşırı teşhis terimini duyma durumu ile ilgili bir fark yaratmamaktadır. Ancak eğitim düzeyi üniversite veya üstü ile üniversite altı olarak değerlendirildiğinde üniversite üstü eğitim düzeyine sahip olanlar aşırı teşhis terimini daha doğru tanımlamaktadır. Eğitim durumu kategorize edildikten sonra da aşırı teşhis terimin duyma düzeyi ile arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Koruyucu hekimliğin temelinde aile hekimliği bulunmaktadır ve aile hekimlerinin, tarama testleri ile ilgili hastalarına bilgi verirken aşırı teşhisten de bahsetmesi toplumsal farkındalığı arttırmak için önemli bir yoldur. Anahtar Kelimeler: aşırı teşhis, kanser taramaları, tarama testleri, koruyucu hekimlik, aile hekimliği