Plotinus'un Esûlûciya üzerinden Fârâbî'ye etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET MURAT KARAKAYA
Danışman: GÜRBÜZ DENİZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yunan felsefî geleneğinin önemli filozoflarından olan ve Yenieflatunculuğun kurucusu olarak bilinen Plotinus, Bir, Akıl ve Nefs hipostazlarından oluşan üçlü hiyerarşik yapıyı felsefî sisteminin merkezine yerleştirmiş; bu çerçevede, Bir, Aklî Kozmos, Duyulur Kozmos, varlık, insan, kötülük vb. konularda derin felsefî analizlerde bulunmuştur. Plotinus'un en önemli eseri Enneadlar kitabıdır. Fârâbî, İslam düşünce, kültür ve medeniyet tarihinde en önemli şahsiyetlerden biridir. O, ontolojiden siyasete kadar birçok alanda felsefî eser ortaya koymuş; kendisinden sonra gelen başta İbn Sina olmak üzere birçok filozof üzerinde etkili olmuştur. Metafizik alanda tesis ettiği sudûr nazariyesi ile ün kazanan Fârâbî, bu nazariyede, Bir ve çokluk meselesini ele almış; varlık mertebelerini İlk, On Akıl, Nefs, Semavî Cisimler ve duyulur cisimler üzerinden hiyerarşik bir dizin içerisinde oluşturmuştur. Fârâbî'nin varlık hiyerarşisi bu yönüyle Plotinus'un varlık hiyerarşisi ile benzerlikler arz etmekte ve bu çerçevede onun el-Medinetü'l-Fadıla ve es-Siyasetü'l-Medeniyye eserleri ön plana çıkmaktadır. İslam'ın ilk dönemlerinde tercüme hareketi ile birlikte başta Aristo ve Platon'un eserleri olmak üzere Yunan felsefe geleneğine ait birçok eser Arapçaya kazandırılmıştır. Bu eserlerden biri de Esûlûciya adlı eserdir. Aristo Teolojisi olarak da bilinen Esûlûciya, Kindi'nin başkanlık yaptığı komisyon tarafından Arapçaya çevrilmiştir. Porfiryus'un yorumlarını da içeren eser, muhteviyat olarak bütünüyle Aristo'ya ait olmasa da bu isimle anılmıştır. Yaygın kanaat, eserin büyük bir kısmının Plotinus'un Enneadlar kitabının IV., V. ve VI. bölümlerini ihtiva etmesidir. Dolayısıyla eser Aristo'ya atfedilmiş olsa da muhteviyatı Aristo felsefesiyle birlikte Neoplatonik nazariyeler içermektedir. Fârâbî'nin, ontolojisini oluşturmada söz konusu eserden önemli ölçüde yararlandığı düşünülmektedir. Hazırladığımz tezde, Fârâbî'nin, Esûlûciya üzerinden yani Aristo üzerinden Plotinus'tan etkileme biçimleri incelenmiş; bu bağlamda Plotinus'un Enneadlar, Esûlûciya ve Fârâbî'nin özellikle el-Medinetü'l-Fadıla ve es-Siyasetü'l-Medeniyye eserleri mukayeseli bir şekilde ele alınmıştır.