Thomas Kuhn'un bilimsel devrim teorisi ve İmre Lakatos'un eleştirisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TANSEL ERDEM YILMAZ

Danışman: ÖMER FAİK ANLI

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı Thomas Kuhn'un devrimsel ilerleme tasavvuruna gelen, yöntemliliği açısından en kapsamlısı olan Imre Lakatos eleştirisini belirli odaklarda incelemektir. Bu bağlamda devrimsel bir yaklaşımı bilim etkinliğine yükleyen Thomas Kuhn, bu etkinlikte tıpkı devrim sözcüğünün zihinde oluşturduğu imge gibi keskinlikleri de aynı anda bu etkinlik bünyesinde tanımlar. Onun tanımlarını konuşturursak paradigmalar bilim etkinliğini oluşturan, devrimsel yollarla değişimleri sonucunda tüm etkinliğe tâbi bilim insanlarının dünya görüşünü değiştiren bir nevi inanç sistemidir. İnanç sistemi benzetmesi Thomas Kuhn'un paradigma bünyesinde tanımladığı bağlılıkla ilişkili olmakla birlikte, bu bağlılığın kırılım noktaları inançların yarattığı kalın çizgilerle belirlenmemiş, psikolojik bir kavram olan bunalımla açıklanmıştır. Bahsi geçen noktalarda devreye giren Imre Lakatos, Thomas Kuhn'la zıt yollarda yürümese de bazı noktalara şerh düşerek bilim etkinliğinin devrimselliğini sorgular. Bu sorgular sonucunda eleştirilerini sıralayıp, 'bilimsel araştırma programı' adıyla kendi bilimsel etkinlik döngüsünü tanımlar. Bu çalışma, Thomas Kuhn'un yukarıda bahsi geçen detaylarıyla paradigmatik ilerleme tasvirinde açık kapılar bıraktığını savlamakla birlikte Imre Lakatos'un da aksine kurduğu geçişlilik mekanizmasıyla ilerlemenin önüne çıkabilecek engellerin yolunu açabileceğinin altını çizer. Son tahlilde bu tez, iki bilim felsefecisinin güçlü ve zayıf yanlarını irdeleyip, hakikate hangisinin temas edebildiğini Kopernik ve Darwin Devrimi özelinde sorgulamayı amaçlamaktadır.