Yaşamın ilk iki yılında maternal hepatit a ve suçiçeği antikor düzeylerinin belirlenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FIRAT BEĞDE
Danışman: FİLİZ ORHON
Özet:Hepatit A ve suçiçeği enfeksiyonları çocukluk yaş grubunda yaygın olarak görülen aşı ile korunulabilir hastalıklardandır. Aşılama sırasında bebekte bulunan maternal antikorların, uygun zamanda yapılmayan aşı uygulamalarında hedeflenen aktif immun cevabın azalmasına neden olabileceği bilinmektedir. Bu nedenle, hepatit A ve suçiçeği aşılama stratejilerinde bu enfeksiyonlara karşı oluşmuş olan ve anneden plasenta yoluyla fetüse geçen antikorların kaybolma zamanlarının göz önüne alınması gerekmektedir. Çalışmanın amacı; sağlıklı çocuk izlemi yapılan 6-24 ay arasındaki çocuklarda maternal hepatit A ve suçiçeği antikorlarının düzeylerinin belirlenmesi, maternal antikorların kaybolma zamanlarının saptanması ve maternal antikorların düzeyleri ile sosyodemografik özellikler arasındaki ilişkinin belirlenmesidir. Çalışma; Aralık 2011–Ağustos 2013 tarihleri arasında, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Sosyal Pediatri Bilim Dalı ve İbni Sina Hastanesi Merkez Laboratuarı Mikrobiyoloji Ünitesi'nde gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubunu, Sosyal Pediatri Bilim Dalı'na, sağlıklı çocuk izlemi amacı ile getirilen 6. ay (Grup 1), 12. ay (Grup 2), 18. ay (Grup 3) ve 24. ayında (Grup 4) olan çocuklar oluşturmuştur. Sağlıklı çocuk izlem polikliniğinde izlenen, herhangi bir akut ya da kronik hastalığı ve enfeksiyonu olmayan, prematüre doğum öyküsü olmayan, suçiçeği ve hepatit A geçirme öyküsü olmayan, suçiçeği ve hepatit A aşısı yapılmamış ve ebeveynleri araştırmaya girmeyi kabul eden toplam 317 bebek ve çocuk çalışmaya alınmıştır. Serolojik analiz olarak hasta kanında hepatit A ve suçiçeği virüsüne karşı gelişen IgG ve IgM yapısındaki antikorlar ölçülmüştür. Hepatit A virüsüne karşı oluşan antikorlar Kemilüminesan Mikropartikül Enzim İmmünolojik Test (CMIA) yöntemi ile, suçiçeği virüsüne karşı oluşan antikorlar ise Enzyme Linked Immunosorbent Assay (ELISA) yöntemi ile çalışılmıştır. Çalışmada yaş grupları olarak sınıflanan Grup 1 100 (%31,5), Grup 2 99 (% 31,2), Grup 3 59 (%18,6) ve Grup 4 ise 59 (%18,6) çocuktan oluşmuştur. Çalışmaya alınan çocukların 153'ü (%48,3) erkek, 164'ü (%51,7) kızlardan oluşmuştur. Yaş grupları arasında cinsiyet açısından anlamlı fark saptanmamıştır. Anne yaşı, anne eğitim durumu, anne çalışma durumu, baba yaşı, baba eğitim durumu, baba çalışma durumu, evde yaşayan kişi sayısı, kardeş sayısı, evin tipi ve ailenin sosyal güvence durumunu içeren sosyodemografik özellikler açısından yaş grupları arasında anlamlı fark saptanmamıştır. Anne, baba ve kardeşlerin hepatit A ve suçiçeği geçirme öyküleri açısından yaş grupları arasında anlamlı fark saptanmamıştır. Yaş gruplarının antikor düzeylerinin değerlendirilmesinde; gruplar arasında hepatit A IgM, hepatit A IgG ve suçiçeği IgM antikor düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (p=0,00). Diğer yandan; yaş grupları arasında suçiçeği IgG antikor düzeyleri açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır (p=0,13). HAV IgG seropozitiflik yüzdesi Grup 1'de %71, Grup 2'de %41,4, Grup 3'te %0 ve Grup 4'te ise %8,5 olarak saptanmıştır. HAV IgG düzeylerinin 6. aydan itibaren tedrici olarak düştüğü saptanmıştır. Suçiçeğine karşı oluşmuş IgG seropozitifliği Grup 1'de %5, Grup 2'de %4, Grup 3'de %4 ve Grup 4'de ise %1 olguda saptanmıştır. Suçiçeğine karşı oluşmuş IgG tipindeki antikorlar açısından değerlendirildiğinde; 6. aydan itibaren olguların %88.1-96.6'sında seronegatiflik olduğu saptanmıştır. Çalışma grubunda yer alan olguların antikor düzeyleri ile sosyodemografik özellikleri ve anne, baba ve kardeşlerin hepatit A ve suçiçeği geçirme öyküsü arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır. Maternal antikorların aşı yanıtına etkileri nedeniyle, aşı ile korunulabilen hastalıklara karşı etkin bir aşı programı belirlemede lokal epidemiyolojik ve sosyal özellikler yanında, maternal antikor profilleri ve kaybolma zamanlarının belirlenmesi de önemli rol oynamaktadır. Önceki çalışmalarda; hepatit A virüsüne karşı oluşmuş ve pasif olarak anneden bebeğe geçmiş maternal antikorların en az bir yıl boyunca bebekte saptanabildiği; toplumun HAV ile ilgili endemik durumuna ve maternal populasyonun anti-HAV antikor düzeylerine bağlı olarak yaşamın ikinci yılında da devam edebileceği gösterilmiştir. Bu çalışmalarda elde edilen bulgulara benzer olarak; çalışmamızda da maternal anti-HAV antikorlarının sağlıklı çocuk izlemine gelen ve henüz hepatit A aşısı yapılmamış çocuklarda 18. ayda ortadan kaybolduğu gösterilmiştir. Çalışmamızdaki bu bulgu maternal antikorların ortadan kalktığı 18. ayın hepatit A aşılamasında en optimal ay olduğunu gösterebilir. Suçiçeğine karşı oluşan maternal antikorların kaybolma zamanı ile ilgili yapılan çalışmalarda ise; antikorların en geç bir yaşına kadar kaybolduğu ve 6 ayın üzerindeki çocukların suçiçeği virüsüne karşı duyarlı oldukları saptanmıştır. Bu bulgulara benzer olarak çalışmamızda da suçiçeğine karşı oluşmuş IgG tipindeki antikorlar açısından değerlendirildiğinde; 6. aydan itibaren olguların %88.1-96.6'sında seronegatiflik olduğu saptanmıştır. Çalışmamızda doğumdan 6. aya kadar geçen sürede serolojik analiz sonuçlarımız olmamakla birlikte; 6. aydan sonra seropozitifliğin düşük bulunması ve özellikle 12. ay civarında daha da düşük seropozitiflik saptanması aşı uygulamasının bu aylarda yapılmasını desteklemektedir. Sonuç olarak; aşı yapılma zamanının belirlenmesinde; bebeğin o enfeksiyona karşı duyarlı olduğu zamanın, pasif olarak kazanılmış maternal antikorların interferans olasılığı nedeniyle bu antikorların ortadan kalkma zamanının ve son olarak da immun sistemin gelişimi ile ilgili durumların göz önüne alınması gereklidir. Anahtar Kelimeler: Maternal antikor, Hepatit A, Suçiçeği.