Endokrin bozucu bazı kimyasalların seçici ve hassas sensörlerle tayini
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, temel eczacılık bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SARİYE İREM KAYA
Danışman: Sibel Ayşıl Özkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Doktora tez çalışması kapsamında endokrin bozucu kimyasalların en önemli grubu bisfenollerden bisfenol A (BPA), bisfenol S (BPS), bisfenol F (BPF)'nin seçici ve hassas tayini için moleküler baskılı polimer (MIP) temelli elektrokimyasal sensörler geliştirilmiştir. Tüm elektrokimyasal ölçümlerde redoks probu olarak 5 mM [Fe(CN)6]3−/4– çözeltisi kullanılmıştır. Baskılanmamış polimer (NIP) sensörlerin performansının kontrolünde kullanılmıştır. BPA'nın hassas, seçici ve hızlı tayini için MIP temelli elektrokimyasal sensör hazırlanırken fonksiyonel monomer anilin ile elektropolimerizasyon yapılmıştır. MIP(ANI)/CKE sensörünün karakterizasyonunda dönüşümlü voltametri (DV), elektrokimyasal impedans spektroskopisi (EIS), taramalı elektron mikroskopisi (SEM), Fourier dönüşümlü kızılötesi spektroskopisi (FTIR) ve temas açısı ölçümleri yapılmıştır. MIP(ANI)/CKE sensörü standart çözelti ve serum için 1x10-15 M - 8x10-15 M doğrusal aralığına ve femtomolar seviyesinde teşhis sınırı (TS) ve tayin alt sınırına (TAS) sahiptir. Sensörün doğruluğu serum ve plastik şişe su örneklerinde geri kazanım çalışmaları ile gösterilmiştir. Baskılama faktörü (IF) ve girişim çalışmaları da seçiciliği kanıtlamıştır. Bu sensör, BPA analizi için oldukça kullanışlı, yüksek duyarlılık ve seçicilikte, düşük maliyetli ve güvenilir bir seçenektir. BPS'nin elektrokimyasal analizi için amino asit temelli olarak sentezlenen fonksiyonel monomer N-metakriloil-L-tirozin ile fotopolimerizasyon yapılarak MIP temelli bir sensör hazırlanmıştır. Sensörün karakterizasyon çalışması için DV, EIS, SEM ve FTIR yöntemlerinden yararlanılmıştır. MA-Tyr@MIP/CKE sensörünün doğrusal aralığı 1x10-15 M - 1x10-14 M bulunmuş, TS ve TAS ise 0.171 fM ve 0.569 fM olarak hesaplanmıştır. Serum ve plastik şişe su örnekleri ile elde edilen iyi geri kazanım değerleri sensörün bu örneklere başarıyla uygulanabildiğini göstermiştir. 14 günlük stabilite değerlendirmesi sensörün 5. güne kadar yüksek stabiliteye sahip olduğu gösterilmiştir. IF çalışmaları da bu sensörün kararlılık, duyarlılık ve tekrarlanabilirlik ile yüksek seçiciliğe sahip olduğunu göstermektedir. BPF'nin seçici ve duyarlı analizi için fonksiyonel monomer olarak L-Triptofan, tetraetil ortosilikat ve setiltrimetilamonyum bromür kullanılarak gözenekli yapıda bir MIP temelli elektrokimyasal sensör hazırlanmıştır. MIP yüzeyinin karakterizasyonunda SEM, Raman spektroskopisi, DV ve EIS kullanılmıştır. MIP(TEOS:L-Trp)@CKE sensörünün standart çözelti ve serum örneği için doğrusal aralığı 1x10-15 M - 1x10-14 M olarak bulunmuştur. Sensörün yüksek duyarlılığını gösteren TS ve TAS 0.291 fM ve 0.971 fM olarak hesaplanmıştır. Plastik şişe su ve serum örnekleri ile elde edilen iyi %geri kazanım değerleri sensörün doğruluğunu göstermiştir. Girişim ve IF analizleri yüksek seçiciliği kanıtlamıştır. Ayrıca, sensörün 5 güne kadar stabil olduğu bulunmuştur. MIP(TEOS:L-Trp)@CKE sensörü BPF tayini için duyarlı, kararlı, seçici ve uygulaması kolay bir seçenektir. Sonuç olarak; BPA, BPS ve BPF'nin elektrokimyasal analizi için geliştirilen MIP temelli sensörlerin bisfenol analizi için mevcut yöntemlere kıyasla daha avantajlı ve alternatif olarak tercih edilebilecek yöntemler olduğu gösterilmiştir.