Fransız kaynakları ışığında Tanzimat Dönemi eğitimine Fransız etkileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EYLEM BOR
Danışman: İSMAİL GÜVEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:XIX. Yüzyıl, Osmanlı Devleti için gerek zihinlerde gerekse açılan kurumlarda başlayan ve etkileri bugünkü eğitim sistemimizin yapı taşlarını oluşturan siyasi, tarihi ve eğitimsel dönüşümleri ifade etmektedir. Kuruluşundan itibaren hızla gelişip büyük bir güç olarak dünya ülkeleri arasında yerini alan Osmanlı Devleti'nin gerilemeye başlamasında; özellikle askerî kurumlardan başlayarak eğitim sisteminin zamanla bozulması ve çağın gerisinde kalması gibi sebepler olduğu düşünülmüştür. Batılı güçlerin bilim ve teknolojideki üstünlüğü karşısında zayıf düşmek istemeyen Osmanlı Devleti, III. Selim (1789-1807) ve II. Mahmut (1808-1839) dönemlerinden başlayarak 1839 Tanzimat Fermanı ve 1856 Islahat Fermanı ile devam eden süreçte her alanda modernleşmeye gitmiştir. Bu dönemde, yüzyıllardır Osmanlı eğitiminde kökleşmiş geleneksel düşüncelerden ve kurumlardan vazgeçip Tanzimat ideallerinin ruhunu yansıtacak, çağdaş, devletine bağlı, aydın görüşlü, bilgili bir nesil yetiştirmeyi hedefleyen Osmanlı Devleti bürokrasisi ve üst yönetimi, bunun da ancak eğitimin her kademesinde sağlanacak bir asrîleşme ve aynı anlayışla açılacak eğitim kurumları ile gerçekleşeceğine inanmıştır. XVI. yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman (1520-1566) ile Fransa Kralı I. François (1515-1547) arasında doğan Osmanlı-Fransa müttefikliğinin yarattığı olumlu etki ve o dönem Fransa'sının Avrupa ülkeleri arasında birçok yönden üstün olması gibi sebeplerle Tanzimat Dönemi'nde (1839-1876) Batı ülkeleri içinde en çok Fransa ile yakınlık kurulmuş, yenilik modelleri de bu ülkeden alınmıştır. Başlangıçta yalnızca ticarî ilişkilerde görülen bu yakınlaşma zamanla sosyal, siyasal ve kültürel alanlara da geçmiş, özellikle 1789 Fransız İhtilali'nin getirdiği özgürlük, eşitlik, adalet gibi evrensel kavramlar Osmanlıların da düşünce yapısını değiştirmeye başlamıştır. XIX. yüzyıla gelindiğinde ise bu etkilenme özellikle eğitimsel anlamda olmuş ve gerek devletin, gerekse sosyal yaşamın her alanında kendini belli etmiştir. Fransa'yı örnek alma sürecinin Tanzimat Dönemi ve sonrasında neredeyse Osmanlı eğitim sisteminin genel politikası haline gelmesi ise günümüz eğitim sisteminin temellerini atmış olması bakımından önemlidir. Fransa'nın ve bu ülkeyi model alan Osmanlı Devleti'nin o dönemden bugüne ulaşan eğitim felsefesi üç ana ilkeye dayanmaktadır: "Ücretsiz, laik ve zorunlu eğitim." İstenilen başarıya tam anlamıyla ulaşılamamış olsa da Osmanlı eğitiminde görülen Batılılaşma hareketinin Türk eğitim tarihi ile günümüz Türkiye'sinin eğitim sistemine yeni ve farklı bir çerçeve çizdiği şüphesizdir. Bu çalışma, Tanzimat Dönemi'nde Osmanlı Devleti'nin eğitim alanında yaşadığı değişim ve yenilikleri ortaya çıkarmayı ve Osmanlıların eğitim sistemi için iyi bir örnek teşkil eden Fransız eğitim anlayışının Osmanlı eğitim anlayışı üzerinde hangi açılardan etkili olduğunu vurgulamayı amaçlamaktadır. Bu yapılırken de iki ülkenin Tanzimat Dönemi'ndeki ve bu döneme gelene değin yaşadığı tarihi ilişkilerin gerek ülke içinde gerekse uluslararası platformda Osmanlı Devleti'nin siyasi ve içtimai hayatını nasıl şekillendirdiği ve geleneksel Osmanlı toplumuna yabancı olan Batılılaşma fikrinin dönemin şartlarına göre nasıl özümsendiği ele alınmıştır. Çalışmada, araştırmanın konusu ve amacı itibariyle nitel araştırma yöntemlerinden olan tarihsel araştırma ve belge tarama metodu kullanılarak çoklu biçimlerde veriler toplanmıştır. Daha sonra, araştırmayı sonuca ulaştırmayı sağlayan bu veriler sistematik biçimde organize edilmiş ve elde edilen bilgiler ışığında çalışmanın konusuna ilişkin değerlendirmeler yapılmıştır. Anahtar Sözcükler: Tanzimat, eğitim, Fransa, Batılılaşma, reform