İngiliz Kaynaklarına Göre Vefd Partisi'nin Kuruluşuna Kadar Mısır'da İngiliz Politikaları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP GÜL EREL ÇALAN
Danışman: HAMİYET SEZER FEYZİOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mısır, antik çağlardan beri stratejik konumu ve topraklarının verimliliğinden ötürü egemen güçlerin çatışma sahası olmuştur. Bu çatışmalar sonucu, Mısır'ın yönetici elitleri ve Mısır halkı arasında siyasal ve kültürel bir mesafe doğmuştur. Mısır'ı 1517'de fetheden Osmanlı Devleti de bu farklılıkları gözeterek, eski düzenin yerel yöneticilerine Mısır'ın yönetiminde, Osmanlı merkez bürokrasisinden memurlarla birlikte yer vermiştir. 19. yüzyılda Mehmed Ali Paşa'nın Mısır'da özerk bir idare kurmaya çalışması ile Osmanlı Devleti'nden idari ve iktisadi olarak kopmaya başlayan Mısır'ın ekonomisi, Hidiv unvanı alan İsmail Paşa'nın Batılılaşma hamleleri ardından iflas etmiştir. 1882 yılında Mısır'ı işgal etmesinden itibaren İngiltere Mısır'ın bürokrasisini ve ekonomisini, kendi ve diğer Batılı güçlerin siyasal ve iktisadi imtiyazlarını korumak üzere yeniden düzenlemiştir. 1882-1922 yılları arasında Mısır'ı yerelde yaptığı işbirlikleri üzerinden yöneterek, iktidarının meşruiyetini sağlamıştır. Bu süreçte İngiliz yönetimine karşı tehditlerin en güçlüsü milliyetçi akımlar idi. İngiltere, Mısır'da zaman zaman yükselen İngiliz karşıtlığına kendi baskılayıcı yöntemleriyle cevap vermiş, böylece 40 yılı aşkın bir süre boyunca buradaki gücü tam anlamıyla sarsılmamıştır. 1919 yılına gelindiğinde, Osmanlı Devleti'yle bağları tamamen kopmuş olan Mısır'da Saad Zaglul liderliğinde bağımsızlık istekleri yüksek sesle dile getirilmekteydi. Zaglul ve arkadaşları Vefd (alWafd) delegasyonunu kurarak, toplumda yükselen bağımsızlık taleplerini İngiltere ile Mısır'ın geleceğine dair Milner Komisyonu üzerinden yapılacak olan tartışmalara ve bağımsızlık sürecine taşıdılar. İngiltere sahip olduğu imtiyazları ve Mısır üzerindeki kontrolünü devam ettirmek için milliyetçi gruplarla işbirliği stratejilerini sürdürmüştür. Çalışmanın amacı; İngiltere'nin Mısır tasarımının işgalden bağımsızlık sürecine dek süreklilik arz ettiğini ortaya koyarak, yerel güçlerle işbirliği stratejisinin bağımsızlık sürecine hangi yöntemlerle taşındığını, İngiltere Milli Arşivi'nden elde edilen belgelere dayanarak analiz etmektir.