XVI. yüzyılda Ulu Yörük teşekkülleri (Etrak-ı Büzürk)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: DAVUT ŞAHBAZ

Danışman: ÜÇLER BULDUK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kösedağ Savaşı'nı müteakiben Anadolu'ya gelmiş Moğol/Tatar ve Türkmen oymakları, XV ve XVI. yüzyıllarda Ulu Yörük Türkleri olarak adlandırılmışlardır. Bu adlandırmada hem sosyal yaşayış hem de siyasi kültür etkili olmuştur. Dolayısıyla Ulu Yörüklerin idari yapılanmasında İlhanlı döneminden izler bulunması ve içerisinde bir çok Moğol/Tatar bakiyesinin yer alması, teşekkülün köklerinin İlhanlı/Eratna dönemine kadar götürülmesine neden olmaktadır. XV ve XVI. yüzyılda Ulu Yörük Türkleri olarak adlandırılan konar-göçerler, Sivas Sancağı'nın bir idari ünitesini teşkil etmekteydi. Bu teşekkül kendi içinde Şarkpare, Ortapare ve Yüzdepare şeklinde kollara ayrılırken, bu kollar da İlhanlı döneminden itibaren İran'da idari ve mali birim anlamında kullanılan bölüklere ayrılmaktaydı. Ulu Yörüklerin ana kütlesi Sivas merkezli olarak Tokat, Amasya, Çorum, Yozgat ve Kırşehir sancaklarında bulunmaktaydı. Ayrıca ana kütleden ayrılmış bir kol Ankara Yörükleri içerisinde Ankara, Sultanönü ve Hüdavendigar sancaklarına uzanıyordu. Yine Biga ve Teke bölgelerinde bazı cemaatlerin Ulu Yörük adı altında kaydedildikleri tespit edilmiştir. Tahrir defterlerine yansıdığı kadarıyla büyük bir nüfus kesafetine sahip olan Ulu Yörük teşekkülleri iktisadi bakımdan şehzade hasları içerisinde yer almaktaydı. Ulu Yörüklerin birincil geçim kaynağını koyun yetiştiriciliği teşkil ederken, hayvancılığı tamamlayıcı olarak da ziraatle uğraşmaktaydılar. Ayrıca zikredilen konar-göçer taifeye mensup oymaklar, erken dönemlerden itibaren yerleşik hayata geçmeye başlamışlardır.