Azerbaycan matbuatında Füyûzat dergisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEMİNE ZİYAVEYA

Danışman: ERDOĞAN UYGUR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Dergi ve gazeteler yayınlandıkları dönemin canlı tutanakları, vesikaları, siyasî ve edebî belgeleri olması dolayısı ile kültürel hayatın önemli unsurları olma özelliğini taşırlar. Türk kültür hayatı açısından önemli yeri olan Füyûzat dergisi de bu özellikleri ihtiva eder. Dergi, 1906-1907 yılları arasında Bakü‟de 32 sayıdan ibaret olarak yayımlanan "edebî, fennî, siyasî, ictimaî, musavvar, haftalık Türkçe mecmua-ı İslamiyyedir". Derginin naşiri Ali Bey Hüseyinzâde, malî destekçisi ise Azerbaycan‟da 1900‟lü yıllardan itibaren birçok gazetenin neşrine destek olan, yeni okulların faaliyete geçmesinde rol oynayan hayırsever, işadamı Hacı Zeynalabidin Tağıyev‟dir. Dergideki makalelerin içerik incelenmesi sonucunda elde edilen veriler dönem üzerine yapılan edebî ve tarihî kaynakların temelinde incelenmeye çalışılmıştır. Dergi birçok konuları ele almakla Türk fikir hayatına büyük katkı sağlamıştır. Sayfalarında hukuk devletin temelini oluşturan anayasal düzen, geniş bir alanda yaşayan Türklerin ortak bir edebî dil etrafında birleşmesi meselesi ve dönemin en çetin meselesi olan kadın konusuna dair başlıklar tematik inceleme sonucu elde edilmiştir. Derginin esasını oluşturan bu konulardan hareket edilerek aynı adlardan oluşan ana başlıklar oluşturulmuştur. Dergi modernite anlayışı çercivesinde edebî dilin statüsünü belirlemiş ve ileriki yıllarda millî devletin oluşumunu hazırlayan temel dinamkileri hazırlamıştır. Türk fikir hareketleri, bu bağlamda maarif, edebî dil, parlamento ve kadın konusu dergi sayfalarında mütemadi ele aldığı için tezin temelini bu temalar oluşturmuştur. Anahtar Sözler: Azerbaycan matbuatı, Füyûzat dergisi, edebî dil, Türkçe, Devlet Duması, Füyûzat'ta kadın meselesi, Hüseyinzâde Ali Bey, Ahmet Râik Efendi, Ahmet Kemal, Hasan Sabri Ayvazov, Maarifçilik, Ceditçilik, Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak, Türk fikir hayatı, Hayat gazetesi, Türk kongreleri