19. ve 20. yüzyıl Türk din musikisi ilahi formunda kullanılan güfteler ve konuları

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İSLAM TARİHİ VE SANATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FETHULLAH CİHAN ALAGÖZ

Danışman: Fatih Koca

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tezde, 19. ve 20. yüzyıllarda Türk din mûsikisi içinde ilâhi formunda bestelenmiş eserlerin güfte ve konuları detaylı bir şekilde incelenmiştir. Araştırmanın temel amacı, bu dönemlerde bestelenmiş ilâhilerin içerik ve temalarının belirlenmesi, hangi şairlerin eserlerinin tercih edildiğinin ve bu tercihlerdeki nedenlerin ortaya konulmasıdır. Çalışma sonucunda, ilâhi güftelerinde en çok işlenen temaların Allah aşkı, tasavvuf, dünya ve ahiret, insan-ı kâmil gibi konular olduğu tespit edilmiştir. Yunus Emre, Aziz Mahmud Hüdâyî, Kenân Rifâî ve Eşrefoğlu Rûmî gibi şairlerin güfteleri, manevi ve tasavvufi derinlikleri nedeniyle bu dönemde birçok bestekâr tarafından tercih edilmiştir. Bestekârlar arasında ise Hacı Arif Bey, Zekai Dede ve Hafız Post gibi isimler ön plana çıkmaktadır. Bu bestekârlar, güftelerin manevi mesajlarını müzikle ifade ederek dinleyicilere derin bir manevi deneyim sunmuşlardır. Güfteler, dil ve üslup açısından zengin edebi değeri yüksek ve simgesel anlatımlarla doludur. Müzikal yapı olarak, geleneksel Türk mûsikisi makamları kullanılmış ve bu makamlar güftelere derinlik katmıştır. Sonuç olarak, ilâhi formundaki eserlerin, hem edebi hem de müzikal açıdan Türk din mûsikisi repertuarında önemli bir yer tuttuğu görülmektedir.