Ankara ekolojik koşullarında iyi tarım uygulamaları ile yetiştirilen farklı çörekotu (Nigella sativa L.) genotiplerinin verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÇİĞDEM BOZDEMİR

Danışman: Serkan Uranbey

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, 2019-2020 yıllarında Ankara ekolojik koşullarında iyi tarım uygulamaları ile yetiştirilen farklı çörekotu (Nigella sativa L.) genotiplerinin verim ve kalite özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Araştırma Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü, İkizce Araştırma İstasyonu deneme alanında Tesadüf Blokları Deneme Deseni'ne göre 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Denemede bitki materyali olarak 1'i tescilli çeşit (Çameli), 30'u (Mısır, Hindistan, Pakistan, Suriye, Etiyopya, Türkiye (Konya, Afyonkarahisar, Denizli, Burdur, Ankara, Diyarbakır, Bursa, Kırıkkale)) farklı kaynaklı çörek otu olmak üzere toplam 31 genotip kullanılmıştır. Herhangi bir gübreleme ve ilaçlama yapılmamıştır. Sonuçlar iyi tarım uygulamalarının genotipler arasında; verim, verim bileşenleri ve kalite bileşenleri üzerinde önemli etki yaptığını göstermiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre genotiplerin çıkış süresi 32.7-43.3 gün, çiçeklenme süresi 82.3-119.0 gün, yetişme süresi 142.3-148.2 gün, bitki boyu 14.9-43.6 cm, dal sayısı 1.37-3.13 adet/bitki, kapsül sayısı 1.28-3.26 adet/bitki, kapsüldeki tohum sayısı 29.89-54.64 adet/kapsül, bin tane ağırlığı 1.89-3.25 g, ilk kapsül yüksekliği 9.02-40.93 cm tohum verimi 25.96-50.10 kg/da, sabit yağ oranı % 22.26-40.60 ve sabit yağ verimi 5.25-23.09 kg/da arasında belirlenmiştir. 2019 yılına ait tek yıllık sonuca göre uçucu yağ oranı % 0.01-0.08 arasında değişmiştir. Çalışmada çörek otu genotiplerinin iki yıllık ortalamalarını incelediğimizde; çörek otunda en fazla bulunan yağ asitlerinin sırasıyla linoleik, oleik, palmitik ve stearik yağ asitleri (iki yıllık ortalamalara göre % 51.02-55.56, % 22.50-27.15, % 10.19-11.74, % 3.44-4.00 ) olduğu belirlenmiştir. Uçucu yağın analizlenmesi sonucunda N. sativa'nın temel etken bileşenlerin Timokinon (% 54.4-83.1) olduğu bulunmuştur. Araştırmada tohum verimi üzerine bin tane ağırlığı (0.192**), dal sayısı (0.298**), kapsül sayısı (0.313**), kapsüldeki tane sayısı (0.382**), sabit yağ verimi (0.964**)'nin olumlu ve önemli ama yetişme süresinin (-0.151*) olumsuz ve önemli; sabit yağ oranı üzerine bin tane ağırlığı (-0.144*) ve çimlenme süresinin (-0.239**) olumsuz ve önemli, yağ veriminin (0.297**) olumlu ve önemli etkisi olduğu tespit edilmiştir.