Alzheimer hastalığına bağlı majör nörobilişsel bozukluk için Türkçe konuşma analizi geliştirme çalışması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sinir Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAYRİYE MİHRİMAH ÖZTÜRK
Danışman: Erguvan Tuğba Özel Kızıl
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Alzheimer Hastalığı (AH) yaşlılarda demans/majör nörobilişsel bozukluğun en yaygın nedenidir. Bilişsel işlevlerin ilerleyici biçimde kaybı ile özellikli nörodejeneratif bir hastalık olup yakın bellek bozukluğu birincil belirti olarak kabul edilir. Bununla birlikte, AH'de dil becerisi de etkilenir. Alzheimer hastalığının erken teşhis ve sağaltımı hasta ve bakım verenlerin yaşam kaliteleri bakımından çok önemlidir. Nöropsikolojik değerlendirme için kullanılan tarama testleri bilişsel kayıpların erken dönemde saptanmasına yardımcı olsa da, duyarlılıkları sınırlıdır, eğitimli uzmanlar tarafından uygulanmaları gerekmektedir. Bu çalışmada, konuşma analizi kullanılarak AH'ye bağlı majör nörobilişsel bozukluğu (AH-MNB) (n=41) ya da hafif nörobilişsel bozukluğu (HNB) (n=29) olan bireylerin sağlıklı yaşlılardan(n=35) ayrılmasının mümkün olup olmadığının araştırılması amaçlanmıştır. Tüm katılımcılara bilişsel işlevleri değerlendirmek amacıyla Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği, Standardize Mini Mental Test, Sözel Bellek Süreçleri Testi, , Saat Çizme Testi, Sözel Akıcılık Testi, Artırılmış İpuçlu Hatırlama Testi ve İz Sürme Testi uygulanmıştır. Dil işlevlerinin değerlendirilmesi için Sözel Akıcılık Testi, Kurabiye Hırsızlığı Resim Betimleme Testi, Boston Adlandırma Testi ve spontan konuşma sırasında katılımcıların ses kayıtları alınmıştır. Kayıtlar otomatik ses tanıma (ASR) ve PRAAT uygulaması kullanılarak prozodik, leksikal ve akustik özellikler açısından analiz edilmiştir. Konuşma ile ilgili dokuz parametrenin gruplar arasında anlamlı olarak farklı olduğu saptanmıştır. Konuşma süresi, hikaye anlatma süresi, duraklama süresi, uzun duraklama sayısı, spontan konuşmadaki uzun duraklama sayısı parametrelerinde AH-MNB ile HNB ve sağlıklı yaşlı grupları arasında anlamlı fark; konuşma hızı ve spontan konuşmadaki duraklama konuşma oranı parametrelerinde AH-MNB ve HNB ile sağlıklı yaşlı grubu arasında anlamlı fark; spontan konuşmadaki konuşma temposunda AH-MNB ile sağlıklılar arasında anlamlı fark olduğu saptanmıştır. Bu bulgular, konuşma temelli yöntemlerin, Alzheimer hastalığının erken tanısı için invazif olmayan, uygun maliyetli ve erişilebilir bir tanı aracı olarak geliştirilebileceğini desteklemektedir. Anahtar Sözcükler: Alzheimer hastalığı, hafif bilişsel bozukluk, konuşma analizi